Gia Lai: Pháp trau tâm được TT. Giác Hoàng nhấn mạnh tại khóa Sống chung tu học lần thứ 19

Ngày thứ hai của khóa "Sống chung tu học" Ni giới GĐ.III tại TX.Ngọc Túc (tỉnh Gia Lai), 05/9/2024 (03/8/Giáp Thìn), chư hành giả Ni đã được hiểu thêm về "Pháp trau tâm của Tổ sư Minh Đăng" qua lời giảng của TT. Giác Hoàng - UV HĐTS, Phó Viện trưởng VNCPHVN, Phó Trưởng ban Văn hóa TƯGH, Chánh Thư ký Ban Thường trực GPHP, Phó trưởng Ban Thường trực Ban Giáo dục Tăng Ni GĐ.III.

Mong muốn dựa trên nguồn tư liệu của Bộ Chơn lý do chính Tổ sư trước thuật để nhấn mạnh cội nguồn của hành giả theo truyền thống Khất sĩ, TT. Giác Hoàng đã nêu lên 05 điều trọng tâm khi nói về "pháp trau tâm". Đó là: “1. Tầm quan trọng của việc trau tâm, 2. Các điều kiện để trau tâm, 3. Phương pháp trau tâm, 4. Mục đích của trau tâm, 5. Gương sáng của những người trau tâm”.

1. Tầm quan trọng của việc trau tâm

Tổ sư Minh Đăng Quang dạy rõ trong Chơn lý “Đi tu”: "Vì vậy mà kẻ trí trau tâm chớ chẳng giồi thân, nói ít mà nên, làm ít mà hay, lo ít mà đặng, là bởi nơi tâm đã trọn tốt. Một người địa vị tối cao quan trọng mà tâm tánh xấu xa, thì cơ thâm họa diệc thâm, chớ có ích chi mà chúng ta vội tìm ham muốn. Tài học sao cho bằng đức hạnh. Đức hạnh mới được bền dài cao quý hơn".

Hay như trong Chơn lý "Đạo Phật Khất sĩ", Tổ dạy: “Giáo lý Khất sĩ: Một là dứt các điều ác. Hai là làm các điều lành, tùy theo nhân duyên cảnh ngộ, không cố chấp vì lẽ không có thì giờ dư dã và cũng biết rằng, các việc lành là để trau tâm, vì tâm mà làm sự phải, chứ không ngó xem nơi việc làm kết quả. Ba là cốt yếu giữ lòng trong sạch”.

Con người chúng ta hiện diện trên cõi đời với thân - tâm, sắc - danh, Tổ khẳng định, kẻ trí là người lo chú trọng vào việc sửa chính mình, chứ không dồi đắp tô vẽ bên ngoài. Điều này được Tổ sư liên tục ứng dụng nhắc lại ở nhiều phẩm trong Chơn lý.

Qua đó, Thượng tọa khẳng định: “Tổ sư là một người đa văn, quảng kiến, thông tuệ, với cách diễn giải riêng biệt khi diễn giải ý pháp từ kinh Pháp cú. Tổ đã nhấn mạnh việc trau tâm phải đảm bảo 3 yếu chỉ: dứt điều ác, làm điều lành và giữ lòng trong sạch. Như vậy, tất cả mọi sự phải xuất phát từ tâm lành, vì tâm lành ấy mà làm sự phải, mang đến lợi ích cho mình và nhân sinh. Cuối cùng giữ tâm trong sạch, đó cũng là pháp quan trọng trong việc trau tâm”.

2. Các điều kiện để trau tâm

TT. Giác Hoàng khẳng định, khi muốn làm bất cứ điều gì cũng cần phải có điều kiện. Như trong Chơn lý "Đi tu" có đoạn:

"Vấn: Người không bỏ gia đình, xã hội có tu được chăng?

Đáp: Không! Ở trong trần thế, người ta chỉ mới tập tu, hay là tu để làm người, làm trời, chớ chưa thành Phật, toàn giác tối cao ích lợi được. Nên đối với đạo Phật thì gọi tại gia cư sĩ là chưa tu, mới làm bậc từ thiện thôi. Ở trong cảnh trần tục, người ta không thể trau tâm y như Phật được. Ở trong bùn có ai mà không dính bùn, có ai uống rượu mà chẳng say, dễ ai say mà không loạn, khó mà gần sắc không đắm, gần tiền thì phải tham, gần ác thì không thiện. Chúng ta đâu dám tự cao, xưng Phật mà gọi tâm tịnh hơn cảnh tịnh. Đâu có vị Phật nào ở trong trần, đâu có hoa quả sen nào ngâm trong nước đất".

Như vậy, muốn trau tâm cần phải có điều kiện, môi trường thuận lợi, đó chính là phải xuất gia, lìa xa cảnh trần tục, sinh hoạt trong môi trường Tăng đoàn, dưới sự hướng dẫn của chư Tôn thiền đức, của các bậc thiện tri thức.

Trong Chơn lý "Tu và nghiệp", Tổ cũng khẳng định: "Ở bên này là cư sĩ tại gia, không thế gì giữ giới trau tâm diệt nghiệp phiền não cho đặng, nên mới phải xuất gia Khất sĩ và qua bờ bên kia; nhờ giải thoát, ở chỗ vắng êm, mà dễ dàng giữ giới luật hơn, vì ai muốn trau tâm là phải thu thúc lục căn thanh tịnh, diệt nghiệp phiền não bằng cả hai trăm năm chục giới luật mới được”. Trong đó, Thượng tọa nhắc nhở đại chúng, cần nhận biết rõ, Tổ sư dạy muốn trau tâm phải thu thúc lục căn thanh tịnh bằng việc giữ giới, nghiêm trì giới, song giữ giới là để phòng hộ lục căn, hướng đến việc trau tâm, chứ không để xen lẫn cố chấp giới".

3. Phương pháp trau tâm

Nói về phương pháp trau tâm, dẫn nhập lời Chơn lý “Đi tu”, Thượng tọa nhận định: “Người xuất gia chớ vội làm điều chi, mà nên trau tâm trước rồi hẳn làm. Nghĩa là hãy thực hành việc tu tập cho đặng thuần thục thân tâm chính mình trước rồi hẳn làm những việc khác. Nếu không, dễ dẫn đến thất bại, chịu bị Phật tử bá tánh dèm pha, chê cười.

Như Tổ dạy: "Đức Phật xưa có nói, thà là chúng ta đừng làm chi hết, hay tốt hơn là trau tâm trước rồi sẽ làm sau, chớ đừng vội tham làm, làm cho nhiều để thất bại cho nhiều, đã bị chúng cười chê và không kể công lao với ai đặng. Thế thì chúng ta phải tu, tu trước đã. Hãy xét ngó tâm mình đừng ngó việc người… ngăn ngừa tâm bất thiện, biết tâm giác mà tu".

Qua đó, Thượng tọa khẳng định: “Chúng ta phải luôn chánh niệm tỉnh giác trong từng hơi thở, trong từ giây phút, từng niệm, từng sát na. Người thế tục còn chìm trong mê chấp, lúc tham lam chẳng biết mình đang tham, lúc sân giận chẳng biết mình sân giận, đó là si mê chẳng giác, nên si mà chẳng biết mình si mê. Ngược lại, Bậc giác ngộ luôn tỉnh thức, nhận biết rõ ràng những pháp đang diễn ra mà không bị các pháp làm mê đắm, không sanh khởi thất tình lục dục, biết rõ bản chất duyên khởi của các pháp".

Tổ sư cũng dạy trong Chơn lý "Thần Mật": “Vậy nên tu tâm là thân-khẩu-ý phải giữ gìn trau sửa cho được tự nhiên vắng lặng, ẩn mật kín đáo trở lại... một người thân-khẩu-ý chưa trọn ác thì chưa được gọi là trọn ác. Cũng như nói thiện, làm thiện mà ý tưởng không thiện thì chưa được gọi là hột giống thiện. Thiếu một phần thì không thành tựu hột giống”. Qua đó, Tổ không chỉ bao quát hóa, tâm không chỉ là ý, mà còn bao gồm cả thân-khẩu.

Hay như Tổ sư dạy trong Chơn lý "Tâm": “Những ai muốn chữa bệnh, tức là phải tu, phải lập một tâm, lấy giữ một pháp, thực hành một đạo, phải lựa pháp lý nào tốt đẹp yên vui trọn lành, sáng, mà làm trung tâm điểm, cốt yếu mục đích tâm. Tập cho thân-khẩu-ý thuần thục, túa ra nhập vào toàn là pháp quý báu ấy, để cho được kết quả chơn như, trọn sáng lành yên vui tốt đẹp, mạnh mẽ sống đời (pháp lành sáng là thuốc hay và chơn như là không còn bệnh hoạn). Muốn vậy thì người bệnh là chúng sanh phải kiên tâm trì chí, nhất tâm uống thuốc, giữ một thứ thuốc nào trị ngay bệnh mình đó và uống mãi cho đến khi lành mạnh”.

Qua đó, Tổ sư dạy phải tu từ bên trong tu ra, tu từ bên ngoài tu vào, túa ra nhập vào, đủ cả ba phương diện giới-định-huệ. Ở đây Tổ sư muốn nhấn mạnh, dẫu tu theo hình thức như thế nào, rốt ráo cũng để quay về thân và tâm. Trong đó, việc tu phải kiên định, kiên tâm.

Như vậy, theo lời của Tổ sư Minh Đăng Quang trong Chơn lý “Đi tu”,  thì “tất cả chúng sanh đều có tương lai tối cao tốt đẹp, ai ai cũng sẽ là Phật, nhập Niết-bàn được hết, ai cũng là đấng chúa tể võ trụ như nhau”. Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, tức tánh giác ngộ hoàn toàn, nên ta cũng không phải tự ti trong hèn kém, cũng không nên ngã mạn trong sự hơn người. Thượng tọa khẳng định: “Tâm trong sạch ấy là tâm không còn tham, không còn sân, không còn si mê. Vậy để có bản tâm trong sạch thì trong mỗi hành động phải luôn soi xét lại bản tâm đó là phương pháp trau tâm”.

4. Mục đích trau tâm

Như trong Chơn lý "Chánh đẳng chánh giác", Tổ sư chỉ rõ: “Đức Khổng Tử dạy kẻ ác trở nên thiện, dạy trẻ nhỏ ra người lớn, là giáo lý bình dân, ngăn giặc, cấp tốc tạm thời, rồi thì sau đó là phải lo tu học, trau tâm giồi trí, mà đi lên lớp trên khác nữa, chớ nào phải bảo đứng hoài một chỗ, giữ một bài, mà cam chịu dốt kém, luân hồi”.

Hay trong Chơn lý "Đi tu", Tổ nói: "Người trau tâm giồi trí tu hành, tìm học, dạy lại người khác, để đi trước dắt đường, mở lối đi ra cho tất cả tiến lên. Người tu để lập một thế giới tốt đẹp hiền lương cho những bậc khá cao, học trò cũ. Người tu để lập đại gia đình chư Phật sống chung. Người tu để lập đại xã hội chư Phật sống chung. Người tu để lập đại thế giới chư Phật sống chung".

Trong Chơn lý "Phật tánh", cũng chỉ rõ: “Có giới-định-huệ mới gọi là có chân, mình, đầu của tâm. Tâm ấy là chơn như vắng lặng y như võ trụ, lấy chơn như võ trụ làm mục đích, so sánh chơn như võ trụ mà trau tâm. Vì chơn như võ trụ ấy là đức tánh từ bi thiện lành, ơn huệ, dung chứa tất cả, trong chơn như là có trí tuệ và giác ngộ. Tâm ta mà có được như thế, ấy là trong sạch, yên lặng, sáng suốt, nghỉ yên, vui vẻ trọn lành, ích lợi, quý báu cho đời…”.

Từ ý nghĩa đó, Thượng tọa khẳng định, người tu phải luôn hướng tới tâm chơn như, nỗ lực trong việc tu tập miên mật với pháp Giới - Định - Tuệ, nhằm chuyển hóa từ phàm tâm tới tâm chơn.

5. Gương sáng của người trau tâm

Trích lược trong hai bài kinh Chơn lý "Tu và nghiệp" và Chơn lý "Lễ giáo", Thượng tọa nêu lên những tấm gương sáng của người xưa trong việc trau tâm. Cho thấy, pháp trau tâm này tương ứng với pháp niệm tâm trong Kinh Niệm Xứ - Trung Bộ và Đại Niệm Xứ - Kinh Trường Bộ.

Chơn lý "Tu và nghiệp" kể lại câu chuyện hình ảnh một người tôi tớ gặp ông lão ở chùa, đang đi xin tiền lợp chùa, thấy đó mà người ấy lại bố thí hết lòng. Cũng từ đó, người ấy lần mò đến chùa, làm việc công đức, đánh chuông, trau tâm.... Hay trong Chơn lý "Lễ giáo" kể lại gương hạnh của vua A Dục, xứ Ấn Độ: "Xưa kia các tiên đế không dùng khóa sưu thuế vụ, lấy ân nghĩa hy sinh làm gương không giống như giặc cướp, nên thiên hạ mới phục tùng; còn trẫm nay nào được như thế, mạng trẫm rất nguy, tâm trẫm rất khổ. Hôm nay trẫm đã giác ngộ ăn năn, muốn xua cừu đuổi oán, muốn chuộc tội trau tâm, muốn bỏ cái ngã ái tự cao của cái ác ngang mà người người ghét giận, không chịu dạy chẳng dám khuyên, để tập mình biết học, biết nghe, biết xét lỗi trau tâm, tập tâm chánh tròn lớn thiệt quý báu như các nhà sư trong sạch, có giới hạnh đức trí kia

(...) Thế là từ đó về sau, Vua A-dục trở nên một tín đồ trung thành của đạo Phật, là đạo trau tâm, ông xây cất ra 84.000 cái tháp để thờ Phật và xá lợi. Khiến nên thuở đời ấy, thiên hạ rất thái bình nhờ nhà vua biết kỉnh đạo, biết trau tâm, biết hành lễ giáo quên mình mà đổi họa làm phước. Vậy nên từ đó người ta mới hiểu ra đạo Phật là đạo trau tâm, là đạo lý hạp cho vua quan vì vua quan mới là bậc hạng phải dùng đến tâm chơn đức hạnh, là bậc mà cần phải ráng nhớ quên mình, hạ mình, cần phải mở rộng tâm trí thẳng bằng khiêm nhượng, thì mới được gần gũi với kẻ sĩ hiền, mà được sự ích lợi, nên hay, lâu dài và không thất bại".

Từ đó, Thượng tọa sách tấn hành giả tu tập: “Để có nên đạo đức thì ‘trau tâm’ là điều phải luôn được thực hành trong mỗi cá nhân, mỗi chúng sanh. Nên biết noi theo đó để tập mình biết học, biết nghe, biết xét lỗi mình, trau tâm, tập tâm chánh tròn lớn thiệt quý báu, như các nhà sư trong sạch, có giới hạnh đức trí kia”.

Ban TTTT Hệ phái

Nguồn: www.daophatkhatsi.vn