Đại lão Hòa thượng Pháp sư Giác Nhiên: Một bóng y vàng - Một nguồn thơ đạo

ĐĐ. Minh Điệp

Trong nguồn mạch tâm linh được khơi nguồn từ chính đức Tổ sư Minh Đăng Quang đã có biết bao chư vị đức Thầy Tăng Ni khả kính được hữu duyên tương ngộ con đường Khất sĩ mà thức tỉnh tu hành. Mặc dù ra đời trong hoàn cảnh chiến tranh ly loạn, dân trí thấp kém và đời sống khổ cực nhưng bóng y vàng đượm màu giải thoát của Tổ sư vẫn quy hướng được rất đông những tâm hồn kính ngưỡng. Trong thời điểm ấy, những ai được chiêm ngưỡng công hạnh y bát và tiếp nhận những lời giáo hóa của Ngài đều muốn phát tâm xuất gia hoặc trở thành đệ tử tại gia thuần thành. Ngay cả những vị đã xuất gia theo tông phái khác cũng phát nguyện từ bỏ truyền thống cũ để trở thành môn đệ thực hành y bát như Ngài. Nổi bậc trong số đó chính là cố Đại lão Hòa thượng Pháp sư Giác Nhiên.

Trước khi đến với con đường Khất sĩ, Pháp sư Giác Nhiên đã từng nuôi chí tu tập cho nên Ngài cũng từ bỏ gia đình để thế phát xuất gia. Cho đến khi cơ duyên được gặp Tổ sư, Bồ-đề tâm mới thật sự viên mãn. Đó chính là lý do để Ngài chấp nhận truyền thống ý bát mà trở người Khất sĩ chân chính.

Trong các đệ tử của Tổ sư, Pháp sư Giác Nhiên là vị đức Thầy có phước duyên về thọ mạng và cảm hứng thơ ca trội hơn tất cả. Ở đây, nếu nói về công hạnh hoằng pháp lợi sinh, tiếp độ Tăng Ni Phật tử, xây cất đạo tràng hay thuyết pháp giáo hóa… có lẽ chỉ bằng thừa. Vì công hạnh suốt một đời mà Ngài đã cống hiến cho đạo pháp và chúng sanh chắc có lẽ không có bút mực nào tả xiết. Do đó, để tưởng niệm công hạnh của một đức Thầy khả kính, của một bậc Trưởng lão thạch trụ tòng lâm của Hệ phái, chúng con xin lấy đôi vần thơ đạo của Ngài mà diễn bày cho lòng quý kính của chúng con.

Nói đến Pháp sư Giác Nhiên là nói đến thơ. Cái chất thơ của Ngài không phải đề cao văn chương nghệ thuật, cũng không phải ý nhị sâu xa đến những cái lãng du bay bổng,  và càng không phải dùng thơ để làm thú tiêu khiển an nhàn. Chất thơ của Pháp sư là chất thơ của đạo. Vì là chất thơ của đạo nên cảm hứng sáng tác của Ngài vô cùng bình dị. Và càng bình dị bao nhiêu thì nguồn cảm hứng ấy kỳ lạ thay lại càng phong phú đa dạng bấy nhiêu. Chính vì lẽ đó, Ngài đã cống hiến cho nền thơ văn của Phật giáo một số tác phẩm đồ sộ như: Tư tưởng siêu nhân, Tứ kệ tỉnh tâm, Ánh nhiên đăng, Thương nhớ mẹ hiền, Tiếng lòng người hiếu tử, Pháp môn tọa thiền, Trai giới trường sinh, Lợi hại của chữ tê (T), Diệu lý Đông phương, Diệu lý pháp đăng, Diệu lý nhiên đăng, Diệu lý thậm thâm, Diệu lý tuệ đăng, Diệu lý bảo đăng, Diệu lý tu thiền định, Diệu lý tỉnh tâm, Diệu lý các bộ kinh, Diệu lý Bát nhã, Diệu lý minh quang (3 tập), Diệu lý tâm kinh, Diệu lý phá mê, Diệu lý viên thông…

Chất thơ của Pháp sư mang ngôn ngữ thơ ca dân gian, lời lẽ chân thành mộc mạc nên người đọc dễ dàng tiếp nhận nghĩa lý và giá trị tu tập trong từng bài thơ. Do không mang tính đánh đố người đọc về nghĩa lý ẩn tàng nên thơ của Pháp sư dễ dàng đi vào lòng quần chúng và trở thành những bài kệ đầu môi cho các vị giảng sư đương đại. Chẳng hạn như giảng thuyết về pháp môn khất thực chắc chắn ai ai cũng thuộc nằm lòng đoạn thơ:

                    Đi xin làm cớ hóa duyên

          Cho người gieo ruộng phước điền vào sâu

                    Lần hồi thức tỉnh quay đầu

          Ấy là phương pháp góp thâu sĩ hiền.

                              (TỨ KỆ TĨNH TÂM - Tiếng chuông giác tỉnh)

Thơ của Pháp sư trước nhất là lời tự sự cho cuộc đời tu hành mà Ngài đang dấn thân niếm trải. Đời sống Tứ y pháp trung đạo lúc bấy giờ là lấy bốn biển làm nhà, lấy chúng sanh làm quyến thuộc, thuận duyên thì tạm trú một đêm, sáng lại lên đường hành đạo chẳng bận chút trần ai. Đời sống ấy là cả một niềm tự hào của những người thoát tục.

                    Thân trai hồ thỉ chí hiên ngang

                    Bốn biển năm châu một chữ nhàn

                    Bình bát vai mang xa bến tục

                    Y vàng phất phới hướng Tây phang

                    Bạn thầy chung sống như cha mẹ

                    Nhân loại, chúng sanh thể họ hàng

                    Quạt gió, đèn trăng vui chí nguyện

                    Chẳng màng vinh nhục với bi hoan.

                                        (TỨ KỆ TĨNH TÂM  - Chí tang bồng)

Rồi từ đời sống thanh bần mà thanh cao ấy, ý chí phụng sự chúng sanh cứu giúp những người đang lạc bước giữa ‘rừng đời’ ngày càng dâng cao. Dâng cao đến nỗi vị ‘bần tăng’  ấy sẵn sàng ‘chịu thương, chịu khó’ đưa ‘khách bồng lai’ xuống ‘thuyền huệ thơm tho’ mà sang bến bờ giải thoát.

                              Rừng đời nhiều nẻo chông gai

                    Hỡi ai là khách Bồng Lai xuống đò

                              Sẵn sàng thuyền huệ thơm tho

                    Bần Tăng chịu khó đưa cho đến bờ.

                              (TỨ KỆ TĨNH TÂM - Trường đời mộng ảo)

Nói đến thơ đạo thì không thể thiếu những lời dạy đạo. Trong các tác phẩm của Pháp sư hầu như bài nào cũng là bài pháp dạy đạo của Ngài. Riêng mảng chủ đề này nếu đem ra phân tích trọn vẹn ý nghĩa từng bài chắc có lẽ số lượng đến hàng chục đầu sách. Các bài thơ này mang đặc điểm chung là để giáo huấn chư đệ tử xuất gia cũng như tại gia sớm lo tu niệm, hành trì pháp môn nhà Phật mà buông bỏ vạn duyên đề chóng mau đến nơi an lạc. Những lời chân tình của Ngài được kết tinh trên những lời thơ ngọt ngào làm chúng ta không còn cảm giác nặng nề cứng nhắc mà lại nhẹ nhàng như một lời ru êm ả. Lời ru ấy tuy không xuất phát từ người mẹ hiền nhưng lại thấm vào từng thớ thịt cũng người đệ tử.

                        Người đã tỉnh rồi cuộc thế nhân

                        Chớ đam mê nhiễm đắm hồng trần

                        Chẳng qua quán trọ dừng chân lại

                         Nhanh lẹ thì mau tiến bước lần

                         Tìm gặp Minh sư người chỉ dẫn

                          Đường tu hạnh phúc vạn muôn phần

                          Chậm chân trễ bước càng nguy lắm

                           Người trí tự mình hãy định phân.

                             (DIỆU LÝ BẢO ĐĂNG  - Nhanh chân giải thoát)

Dấn thân vào con đường tu hành trên đền bốn ơn nặng, dưới cứu khổ ba đường thì sự hy sinh là tất yếu. Phật giáo không hề kêu gọi ai ai phải hy sinh cái gì cho Phật giáo cả. Phật giáo chỉ nêu lên con đường giác ngộ rồi những ai thấu hiểu sự tự nguyện dấn thân vào. Đấy gọi là tự giác. Lấy từ chính kinh nghiệm bản thân mình, từ khi xuất gia theo Tổ sư, đức hy sinh cho hệ phái nói riêng, cho đạo pháp và chúng sanh nói chung phải nói là trời biển. Sau đức Tổ sư, Ngài được xem là linh hồn của đoàn du tăng hành đạo. Bởi lẽ năng lực thuyết pháp và nguồn cảm xúc thơ ca trong Ngài không ai bì kịp. Sau nhiều năm cống hiến cho đạo pháp tại quê nhà, Ngài lại dấn thân bôn ba nơi hải ngoại. Nơi xứ người khác lạ về ngôn ngữ, văn hóa… vậy mà Ngài vẫn nêu cao gương hạnh người Khất sĩ đề ươm mầm cho nguồn đạo của Tổ thầy nơi đây. Mấy mươi năm dài nơi xứ bạn vậy mà Ngài không chút sờn lòng. Vì trong sự hy sinh cho Phật pháp bất kỳ quốc độ nào cũng là đạo tràng để xiển dương chánh pháp mà thôi.

                          Người tu chẳng kể đến thân mình

                          Chết sống không màng, cứu chúng sinh

                          Với tấm lòng từ không quản ngại

                          Nêu gương trí dũng để quên mình

                          Đền ân chư Phật cùng Thầy tổ

                          Đáp nghĩa chùng sanh phải tận tình

                          Nhiều kiếp đã vay nay phải trả

                          Đã vì lý tưởng hãy quên mình

                            (DIỆU LÝ PHÁ MÊ  - Hy sinh vì lý tưởng)

Từ những hy sinh cao đẹp đó, phẩm chất của người Khất sĩ được kết tinh lại một viên ngọc chói sáng giữa đất trời. Giữa thế cuộc đau thương bởi miếng ăn, áo mặc, bởi bạc tiền địa vị, bởi sắc đẹp dục trần… người Khất sĩ vươn mình như một đóa sen tinh khiết chẳng nhiễm bùn nhơ. Mùi hương ngào ngạt ấy chỉ xuất phát từ “Đường lối Khất sĩ” mang đến niềm tự hào cho lớp lớp Tăng Ni Khất sĩ từ ngàn xưa cho đến ngàn sau.

                             Chân đạp đất, hòa vui cùng lòng đất

                             Đầu đội trời, biểu hiện kính yêu trời

                             Gần gũi đời là để cứu độ đời…

                             Nêu bác ái, nguyện lấp bằng bể ái…

                             Người Khất sĩ đem phước lành ban rải

                             Nhắc khuyên đời đừng tạo nghiệp gây nhân

                             Ở trong trần, mà tâm chẳng nhiễm trần

                             Thật xứng đáng là người con vũ trụ!

                                       (TỨ KỆ TĨNH TÂM - Đường lối Khất sĩ)

Sẽ là một thiếu sót lớn lao khi nói về thơ Pháp sư mà không nói đến mảng đề tài diễn bày giáo lý nhà Phật. Trong thơ của Ngài, nội dung các chủ đề giáo lý được chắc lọc và toát yếu nghĩa lý vô cùng đơn giản. Với ngôn ngữ mộc mạc của mình, các bài thơ này không đặt nặng tính học thuật, thậm chí có khi phải biến tấu vài từ ngữ chuyên dụng cho xuôi vần nhưng vẫn không làm mất đi giá trị chính của nội dung. Với những bài thơ như vậy, người đọc có cảm giác thân quen như chính những bài học vàng son của hồn thiên sông núi. Giáo lý ấy không còn nằm ở Ấn Độ xa xôi mà là những bài học kinh điển của nhà sư nước Việt.

                           Tứ điệu đề Ngài phân chỉ rõ

                           Khổ đề là bởi có huyễn thân

                           Khổ vì vật chất, tinh thần

                          Chúng sanh phải chịu trăm phần đắng cay

                                      Tập đề là chỉ ngay những chỗ

                                      Các nguyên do, sự khổ gây ra

                                      Vô minh vọng tưởng hành tà

                                      Luân hồi quả báo vậy mà chẳng thôi

                          Diệt đề này là ngôi lật đổ

                          Phải tầm phương diệt khổ cho mình

                          Trau dồi bổn tánh chơn linh

                          Thoát ra biển khổ chơn linh sáu đường

                                     Đạo đề là một phương huyền diệu

                                     Chúng sanh nên xét hiểu cho rành

                                     Phép mầu bất diệt bất sanh

                                     Giữ theo chánh pháp thường hành chớ quên…

                                                (TỨ KỆ TĨNH TÂM - Thuyết minh tứ đế)

Là một người dân xa xứ, tiếng lòng hoài vọng về đất nước quê hương vô cùng thổn thức trong những lời thơ của Pháp sư. Trong những năm tháng Ngài hồi hương, Ngài luôn chia sẻ cùng dân tộc những mất mát đau thương cho những đồng bào nghèo khó hoặc bị thiên tai lũ lụt. Đã có biết bao chuyến cứu trợ thăm viếng và tặng quà cho các đồng bào trải dài khắp miền Nam ra miền Trung và ra tận miền Bắc. Đây là nghĩa cử cao đẹp của một bậc Trưởng lão cao hạ có nỗi lòng phụng sự chúng sanh.  Không chỉ riêng trong nước, mà tại xứ người, Ngài cũng giang tay che chở cho những công dân chịu thiên tai của các quốc gia khác. Tấm lòng ấy là cả một đức tánh từ bi vô ngã vị tha của bậc xuất trần thượng sĩ và nó đã thấm đượm vào những trang thơ đầy xúc cảm.

                          Thương thay dân chúng ở miền Trung

                          Giữa lúc đói, đau với lạnh lùng!

                          Anh giúp chén cơm cho đỡ dạ

                          Chị cho manh áo khỏi cơn run!

                          Mái nhà che ấm, trừ cơn bệnh

                          Cô bác làm ơn hộ chiếu mùng…

                          Chỉ có lúc nầy hơn mọi lúc!!!

                          Bà con nên nghĩ xót thương cùng!

                             (DIỆU LÝ BẢO ĐĂNG – “Xin một mái nhà”)

Và ở trong thơ của Pháp sư, lời khuyên nhủ cho hàng đệ tử lại chứa chan niềm bi cảm. Các đệ tử là hàng hậu học đang tiếp bước con đường của chư Phật, chư Tổ và của cả chính Ngài để lưu dấu công hạnh y bát và hoằng truyền chánh pháp Thích-ca. Thế hệ này là mầm móng tương lai của đạo pháp, thế nên lời khuyên nhủ và sách tấn của Ngài qua các bài thơ vô cùng tha thiết.

                         Đệ tử con ơi! Gắng miệt mài

                         Đường trần nhiều nỗi đắng chua cay

                         Nay con cố gắng bền tu tiến

                        Quả mãn công viên đáo Phật đài.

                         Phật đài dành sẵn để chờ con

                         Phước huệ song tu đức hạnh tròn

                         Chư Phật ba đời đều như thế

                         Gìn lòng son sắc gắng nghe con!

                            (DIỆU LÝ TUỆ ĐĂNG  - Khuyến tấn đệ tử)

Tóm lại, cuộc đời của mỗi con người là một quyển sách. Hành động của chúng ta sẽ là những trang viết để lại cho nhân thế sáng soi. Cuộc đời của Pháp sư có thể xem là một tập thơ trác tuyệt. Đọc vào những bài thơ của Ngài qua tất cả mọi mảng đề tài, chúng ta như được thẩm thấu một gương hạnh siêu quần của người Khất sĩ. Công hạnh ấy được Ngài dệt lên bằng chính một đời xả thân tu tập, cống hiến trọn vẹn cho đạo pháp và chúng sanh. Công hạnh ấy được tiếp nối từ chính đức Tổ sư Minh Đăng Quang cho nên nó trở thành một ngọn đèn chơn lý rực chiếu mãi ngàn đời. Trong từng lời thơ, ánh nhiên đăng sẽ được xiển dương và luân lưu qua từng thế hệ Tăng Ni trong Hệ phái. Ngài sẽ không còn là Ân sư của riêng ai mà sẽ là một biểu tượng thiêng liêng của người Khất sĩ trong thời đại mới. Biểu tượng ấy sẽ là nơi quy hướng tâm linh cho con đường y bát chơn truyền cho hôm nay và mãi mãi về sau.

Chư Tăng Ni và Phật tử Giáo đoàn VI chúng con thành tâm ngưỡng bái Giác linh Cố Đại lão Hòa thượng Pháp sư Giác Nhiên thùy từ chứng giám.

                    Nhớ thuở lên đường tầm chánh giác

                    Sáu mươi năm thân choàng mảnh cà sa

                    Đời Pháp sư vạn dặm bước ta bà

                    Giã cõi tạm vân du về cõi Niết…

-----ooOoo----- 

Nguồn: daophatkhatsi.vn