Tinh thần hiếu đạo trong đạo Phật

Tinh thần hiếu đạo trong đạo Phật

TK. Giác Nhường

Trong tiến trình giải thoát, mỗi hành giả tu tập để hoàn mãn công hạnh, hoặc xây dựng con đường hạnh phúc tại thế gian thì mỗi chúng ta không thể không thực hiện nền tảng cơ bản của đạo đức xã hội. Đó chính là tinh thần tri ân và báo ân đến hai đấng sinh thành dưỡng dục. Vai trò và trách nhiệm trong việc kế thừa sự nghiệp, nối dõi tông đường là trọng trách của thế hệ con em. Mỗi người muốn thể hiện lòng báo ân, thực hiện vai trò của thế hệ kế thừa, điều quan trọng là phải tự điều chỉnh và hoàn thiện tự thân; định hướng và giáo dục cho thế hệ con em. Trong mối quan hệ tình thương của cha mẹ với con và lòng hiếu thảo của con với cha mẹ, Tổ sư Minh Đăng Quang đã dạy rất rõ về tinh thần trách nhiệm của cha mẹ trong việc giáo dục và định hướng cho thế hệ con em trong vai trò kế thừa; cũng như phương pháp để thực hiện bổn phận đạo làm con. Nhân mùa Vu Lan báo hiếu, người viết xin ghi lại vài cảm nhận về những điều giáo huấn của Tổ sư về lĩnh vực hiếu đạo trong bài "Pháp Học Cư Sĩ".

Nguyên lý đạo đức

Hiếu đạo là căn bản làm người, là bản chất của đạo đức mà tất cả mọi người đều có khả năng thể hiện vai trò chủ thể của lòng hiếu thảo. Đạo đức là một trong những thuộc tính của con người, thuộc tính đạo đức luôn sẵn có và tiềm tàng trong mọi chúng ta. Có thể nói, tinh thần hiếu thảo là điểm khởi đầu để phát huy và trưởng dưỡng nền luân lý đạo đức của con người trong gia đình và trong mọi quan hệ xã hội, nó được xem như là một trong những nguyên tắc đạo đức cơ bản nhất trong quan hệ luân lý giữa người và người, giữa những thành viên trong gia đình và trong xã hội.

Đối tượng của Hiếu đạo theo Phật giáo là mối quan hệ con cái và cha mẹ trong nhiều đời. Vì thế, chúng ta không phải chỉ hiếu thuận cha mẹ của mình trong hiện đời mà còn phải thể hiện lòng hiếu thảo và báo đáp đến cha mẹ ở quá khứ; có thể thực hiện lòng hiếu thảo từ cha mẹ của mình rồi lần đến cha mẹ của chúng sanh. Bởi cuộc sống là tổng hợp của các mối liên hệ duyên sinh giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với môi trường xung quanh ảnh hưởng trực tiếp, hoặc gián tiếp đến cuộc sống của cá nhân ấy. Là thành viên trong gia đình, xã hội thì mỗi cá nhân luôn giữ nhiều vai trò trong mối quan hệ khác nhau, vì thế, trong tinh thần tri ân và báo ân cũng phải tùy theo vai trò cụ thể mà thể hiện chức năng của mình trong việc kế thừa sự nghiệp của tông đường. Trên tinh thần đó, Tổ Sư Minh Đăng Quang đã đề cập đến vai trò làm con đến với cha mẹ có năm điều, và ngược lại cha mẹ đối với con cái cũng có năm cách, vì để báo đáp công ơn cha mẹ trong nhiều đời nên bản thân của những ai đã đóng vai trò cha mẹ thì phải có trách nhiệm giáo dục và lo cho con cháu để kế thừa gia tài, sự nghiệp của ông cha, đây cũng là trách nhiệm quan trọng trong tinh thần báo ân.

Bổn phận làm con và trách nhiệm cha mẹ

Trong bổn phận làm con, Tổ sư đề cập đến năm cách thực hiện như: “Thứ nhất, lo cho các sự cần dùng, cũng như trước kia cha mẹ đã lo cho mình; Thứ hai, thay mặt cho cha mẹ trong các phần việc nhà; Thứ ba, phải đáng là người nối nghiệp cha mẹ; Thứ tư, coi sóc gia tài của cha mẹ; Thứ năm, khi cha mẹ đau thì lo thuốc men, và khi cha mẹ mãn phần, thì hằng kỉnh trọng trong lòng.” Trong đời sống thường ngày, bổn phận làm con cần sắp xếp công việc cho phù hợp, trong đó không thể quên công việc chính yếu, là quan tâm cha mẹ. Vì hiếu là con đường căn bản để thực hiện luân lý đạo đức, là phương pháp xây dựng hạnh phúc, kiện toàn chân thiện mỹ cho tự thân, gia đình và góp phần xây dựng luân lý đạo đức cho xã hội. Phật giáo luôn đề cao tinh thần hiếu thảo, nâng vị trí của song thân lên ngang tầm với chư Phật “Hữu thân tại đường, như Phật tại thế”. Nếu chúng ta chưa thực hiện tấm lòng hiếu thảo trong đời sống thường ngày với cha mẹ thì chúng ta đã đánh mất giá trị của cuộc sống, mất đi cội nguồn và nền tảng đạo đức của đời sống nhân sinh. Bởi vậy, lẽ làm con phải thường lắng nghe những suy tư và những kỳ vọng của cha mẹ, hết lòng phụng dưỡng tuổi già sức yếu của cha mẹ. Ngoài ra, chúng ta cần hoàn thiện bản thân trong các hành xử, chăm lo học hành, định hướng tương lai, chuyên tâm làm việc duy trì và phát triển sự nghiệp, gìn giữ đạo đức gia phong v.v... Điều đặc biệt quan tâm là, nếu cha mẹ đã có duyên lành nương tựa Tam Bảo thì cần trợ duyên để cha mẹ có điều kiện tu tập, hành trì thực hiện con đường hạnh phúc, an lạc. Còn như chưa đủ duyên gặp Phật pháp thì cần tạo duyên lành giúp cha mẹ hướng đến Chánh pháp và thực hành theo Chánh pháp để được giải thoát thảnh thơi. Cuối cùng là khi cha mẹ qua đời thì chúng ta cần thiết lễ kỳ siêu cho cha mẹ hiện đời quá cố, cũng như cha mẹ nhiều đời được thanh nhàn nơi các cõi, đây cũng là biểu hiện tinh thần hiếu thảo nhớ tưởng đến công lao ông bà cha mẹ nhiều đời, từ đó đánh thức lòng hiếu thảo nơi tự thân, cũng như tự nhắc nhở vai trò, trách nhiệm của bản thân đối với gia đình và xã hội hiện đời. Qua đó cho thấy, sự phụng dưỡng cha mẹ của phận làm con không ngoài hai lĩnh vực, đó là đời sống vật chất và đời sống tinh thần. Chỉ có như vậy mới đúng nghĩa là thực hiện lòng hiếu thảo của chúng ta.

Tuy nhiên, để tiếp tục duy trì truyền thống đạo đức gia phong, thì vấn đề giáo dục và định hướng tương lai cho con em trong mỗi gia đình cũng không thiếu phần quan trọng, chính sự trao truyền trực tiếp từ cha mẹ mới ảnh hưởng sâu sắc trong tâm thảm của con trẻ, và từ đó mới làm tăng thêm lòng hiếu thảo của con trẻ. Tức là chúng ta cần gieo trồng những mầm mống tốt lành cho thế hệ kế thừa trong tương lai. Có lẽ vì thế mà Tổ sư đưa ra năm cách để cha mẹ ứng dụng và hướng dẫn con cái, đó là: “Thứ nhất, nuôi con cho phải thế; Thứ hai, tránh cho con những tật xấu; Thứ ba, lo cho con học cho thông; Thứ tư, gả cưới cho con đáng nơi; Thứ năm, đến lúc phải thời, thì giao gia thế lại cho con lo toan với.” Như vậy, để trả hiếu cho cha mẹ nhiều đời chúng ta cần thể hiện trọn vai trò và trách nhiệm của cha và mẹ trong hiện đời. Cần gieo mầm yêu thương và nuôi dưỡng lòng hiếu thảo cho con em của chúng ta.

Tóm lại, theo quan điểm Phật giáo thì tinh thần hiếu thảo có mối quan hệ nhiều đời, nhiều thế hệ của con cháu và ông bà, cha mẹ. Vì thế, bổn phận làm con trong hiện đời chỉ mới là đóng vai kế tục, nhưng còn về phương diện truyền thừa dòng dõi, tông đường cho thế hệ mai sau thì lúc đó không đơn thuần là chỉ đền ơn cha mẹ lúc sinh tiền hoặc thiết lễ cầu siêu khi qua đời, mà còn phải thể hiện trách nhiệm lớn lao hơn để đền ơn đáp nghĩa cho cha mẹ nhiều đời bằng cách giáo dục con cháu, truyền trao tinh thần hiếu thảo, niềm tin Tam Bảo, kể cả gia tài và sự nghiệp của tổ tông. Đây là vấn đề được Tổ sư Minh Đăng Quang đề cập trong bộ Chơn Lý, quyển "Pháp Học Cư Sĩ". Trong quyển này, ngoài tinh thần hiếu thảo ra, còn rất nhiều bài học đạo lý và cách ứng xử luân lý đạo đức trong xã hội; cũng như trong tu tập con đường hạnh phúc, an lạc trong đời sống gia đình, trong quan hệ xã hội, và nền tảng ban đầu cho việc tu tập giải thoát theo tinh thần Phật giáo.

---oOo---

Nguồn: Đạo Phật Khất Sĩ

BÀI LIÊN QUAN

Cha ơi  ( Giác Minh Định , 9080 xem)

Hai mẩu chuyện cùng một sự kiện  ( Hòa thượng Thích Phước Sơn , 5445 xem)

Tình ba  ( Liên Hoà , 9673 xem)

Gương báo hiếu của người xuất gia  ( Hòa thượng Thích Phước Sơn , 12050 xem)

Hạnh nguyện cũng là hạnh Phật  ( Hòa thượng Thích Phước Sơn , 5149 xem)

Hạnh Nguyện Vu Lan  ( Hòa thượng Thích Giác Pháp , 5479 xem)

Hiếu hạnh - Yếu tố cần cho sự phát triển  ( Thích Thiện Bảo , 11703 xem)

Hiếu đạo - Nền tảng đạo đức học Phật giáo  ( Thích Thông Huệ , 11231 xem)

Truyện cổ Phật Giáo Mùa Vu Lan: Người Mẹ  ( Tâm Minh Ngô Tằng Giao dịch , 5610 xem)

Dòng Lệ Mùa Vu Lan  ( Tường Vân , 5764 xem)

Ý KIẾN BẠN ĐỌC

Ý kiến của bạn