Hiếu hạnh - Yếu tố cần cho sự phát triển

HIẾU HẠNH - YẾU TỐ CẦN CHO SỰ PHÁT TRIỂN

Thích Thiện Bảo

Ðể có được hạnh phúc, con người không ngừng phát triển hoạt động khám phá, sáng tạo, từ những lãnh vực liên quan đến đời sống vật chất cho đến những chiều kích sâu thẳm của đời sống tâm linh. Những thành tựu bước đầu trên tất cả những lãnh vực mà con người đạt được hiện nay đã góp phần đem đến những hạnh phúc trong đời sống. Tuy nhiên, giá trị hạnh phúc sẽ cao hơn nếu như con người thiết lập được một sự cân đối trong cả hai hoạt động: lãnh vực vật chất và đời sống tâm linh. Ngày nay, sự thay đổi chóng mặt của những tiến bộ kỹ thuật hiện đại đã cho thấy rằng con người cần phải tập trung phát triển hơn nữa những giá trị về mặt tâm linh. Ðây mới thực sự là nhu yếu tối thiểu trong cuộc sống. Nó là sợi dây nối kết cho các mối quan hệ giữa người với người, là tác nhân bảo vệ cho mối quan hệ này ngày càng tốt hơn, thân thiện hơn và cụ thể nhất là nó góp phần thúc đẩy xã hội phát triển một cách bền vững.

Ðiều này đã được nhân loại ý thức từ rất sớm, ngay từ thời cổ đại, dù ở phương Ðông hay ở phương Tây, người ta đã cố công tìm kiếm và đề ra những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức. Những nguyên tắc và chuẩn mực này là những tiền đề có giá trị để nhân loại kiện toàn một đời sống tinh thần bình ổn cho tất cả mọi người. Trong vô số những chuẩn mực đạo đức được nêu ra thì vấn đề Hiếu hạnh đóng vai trò nền tảng và có ảnh hưởng xuyên suốt trong quá trình hình thành và phát triển lịch sử tư tưởng đạo đức. Bởi lẽ, chuẩn mực đạo đức Hiếu hạnh, dù được đề cập dưới nhiều giác độ khác nhau tùy theo từng giai đoạn, từng thời kỳ lịch sử, từng nền văn hóa khác nhau, nhưng điểm chung nhất mà con người có thể thấy được đó là thái độ ứng xử một cách hài hòa đến mức hoàn thiện trong mối quan hệ gần gũi giữa cha mẹ và con cái. Cũng chính điểm này mà chuẩn mực đạo đức Hiếu hạnh đã trở thành một giá trị chung nhất của toàn nhân loại từ xưa đến nay.

Tuy nhiên, do bối cảnh đặc thù của từng khu vực, do đặc trưng văn hóa khá tách biệt của phương Ðông cũng như phương Tây, do quan điểm, nhận thức của từng cộng đồng, của các trường phái tư tưởng triết học... mà vấn đề Hiếu hạnh được nhìn nhận không giống nhau. Ở phương Tây, sau một thời gian dài vấn đề con người bị "quên lãng" ở thời kỳ trung cổ, người ta chợt bàng hoàng tỉnh giấc ở thời kỳ Phục hưng và đã nhận ra tầm quan trọng của vấn đề đạo đức liên quan thiết thân đến cuộc sống của con người. Trong đó,  Hiếu hạnh là một trong những chuẩn mực đạo đức mang tính chủ đạo. Ở phương Ðông, Nho giáo có thể là đại diện tiêu biểu trong việc xem vấn đề Hiếu hạnh là một trong những chuẩn mực góp  phần để xây dựng nên mẫu người quân tử điển hình. Cả hai quan điểm nêu trên tuy có đóng góp nhiều giá trị tích cực trong tiến trình phát triển nhân cách của con người; thế nhưng cả hai đều tỏ ra có những khuyết điểm nhất định. Bởi lẽ, cả hai chưa lý giải một cách chân xác động lực cũng như cách thức thực hiện chuẩn mực đạo đức Hiếu hạnh này.

Vượt lên tất cả, Phật giáo - một tôn giáo xuất phát từ nền tảng hiện thực với cứu cánh giải thoát tối hậu, đã đem đến cho con người một cuộc sống hạnh phúc thực sự và đúng nghĩa trong đời sống xã hội và nhân sinh. Từ quan điểm Hiếu hạnh, Phật giáo đã minh giải hết sức rõ ràng, cô đọng, súc tích và hoàn toàn khả thi cho bất cứ ai dù ở bất cứ hoàn cảnh nào.

 Trước hết, theo quan điểm của Phật giáo, để xây dựng hoàn thiện một động lực trong vấn đề thực hiện chuẩn mực đạo đức Hiếu hạnh, điều đầu tiên cần phải nhận rõ ý nghĩa, tầm quan trọng của việc thực hiện chuẩn mực đạo đức này. Ðơn cử, muốn thực hiện mọi hạnh lành, thì trước hết phải thực hiện Hiếu (Kinh Nhẫn Nhục). Muốn thực hiện hạnh Hiếu một cách trọn vẹn, theo Phật giáo, điều đầu tiên cần phải thấy rõ công ơn to lớn của cha mẹ trong việc hình thành thân thể, tài sản, tri thức của bản thân. Phải nhận thức một cách sâu xa rằng, sự kiện toàn về thân xác, vững vàng về trí tuệ và sự trưởng thành về niềm tin... của chúng ta, là do công lao không gì so sánh của cha và mẹ. Cha mẹ là chất liệu ngọt ngào, là tàng cổ thụ che mát, là biển cả mênh mông, là trời xanh sâu thẳm, nuôi dưỡng và bảo vệ con cái trong muôn vàn gian khó của cuộc đời. Dù có ngàn vạn lời ca ngợi cũng không thể kể hết công lao mà cha mẹ đã tác thành ra ta. Xuất phát từ sự nhận thức đó, người con hiếu trong đạo Phật phải nỗ lực báo hiếu cho cha mẹ bằng tất cả những gì mà mình có thể thực hiện được, tận tâm kính dưỡng cho cho mẹ bằng tất cả những ngoại sản mà mình có. Tuy nhiên, hành động báo hiếu được xem là có giá trị nhất và mang tính chất đặc thù nhất trong quan điểm về Hiếu hạnh của Phật giáo chính là việc không chỉ chăm lo đời sống vật chất cho cha mẹ một đời mà còn hướng cha mẹ đến  những điều kiện cần cho một cuộc sống an lạc ở nhiều kiếp về sau.

Trên một phương diện khác, hạnh Hiếu của Phật giáo còn thể hiện ở chỗ tri ân tất cả những tác nhân đã góp phần tạo nên sự hiện hữu và phát triển của cá nhân trên cõi đời này và phải nỗ lực đền đáp những thâm ân đó bằng nhiều cách thức khác nhau. Rõ ràng hơn, hạnh Hiếu trong Phật giáo, ngoài việc lấy sự tri ân và lòng báo ân của con cái đối với cha mẹ, còn phải mở rộng phạm vi qua việc thực hiện Tứ ân.

Qua những điều trình bày trên, có thể  thấy Hiếu hạnh - mà cụ thể hơn là Hiếu hạnh của Phật giáo - là một yếu tố cực kỳ quan trọng, là tinh hoa từ hàng ngàn năm phát triển văn hóa của nhân loại kết thành, là tố chất không thể thiếu nhằm góp phần xây dựng một con người và rộng hơn là một cộng đồng xã hội văn minh, đầy tình người và hạnh phúc thực sự.

Trong xu thế đất nước đang chuyển mình phát triển như hiện nay, lẽ tất nhiên, sự phát triển đó sẽ bền vững và hài hòa trên tất cả các mặt, nếu như có một sự quan tâm, chú trọng đúng mức đến các giá trị truyền thống đạo đức của dân tộc. Ngay đây, vai trò của đạo đức Phật giáo, mà trước hết là chuẩn mực đạo đức Hiếu hạnh, có ý nghĩa hơn bao giờ hết.

Source: Báo Giác Ngộ 238 Số đặc biệt Vu Lan Báo Hiếu PL2548 ra ngày 26-8-2004 

BÀI LIÊN QUAN

Hiếu đạo - Nền tảng đạo đức học Phật giáo  ( Thích Thông Huệ , 11235 xem)

Truyện cổ Phật Giáo Mùa Vu Lan: Người Mẹ  ( Tâm Minh Ngô Tằng Giao dịch , 5610 xem)

Dòng Lệ Mùa Vu Lan  ( Tường Vân , 5768 xem)

Chữ Hiếu (孝)  ( Trí Bửu , 56 xem)

Niệm Khúc Vu Lan  ( Thích Pháp Bảo , 5363 xem)

Cách báo hiếu báo ân tốt nhất  ( Hòa thượng Thích Trí Quảng , 11065 xem)

Chữ Hiếu trong cõi Thiền  ( Thượng toạ Thích Phước Đạt , 5656 xem)

Lễ xá tội vong nhân và Vu lan báo hiếu: Hiểu và hành cho đúng  ( Trương Hải Cường , 5947 xem)

Nỗi niềm hiếu kính  ( Huệ Chung , 5125 xem)

Sức sống  ( Nguyên Liên , 5575 xem)

Ý KIẾN BẠN ĐỌC

Ý kiến của bạn