Giáo đoàn VI PGKS: Tìm hiểu giáo lý thực tiễn trong đời tu qua “Năm đặc tính của loài rùa trong Phật pháp”

Sáng 16/11/2025 (27/9/Ất Tỵ), ngày cuối của khóa “Sống chung tu học” lần thứ 29 do GĐ.VI PGKS tổ chức, chư hành giả đã được lắng nghe thời pháp thoại ý nghĩa từ TT. Giác Minh - Tri sự Phó Giáo đoàn, với chủ đề: “Năm đặc tính của loài rùa trong Phật pháp”.

Vận dụng hình ảnh gần gũi của loài rùa, Thượng tọa đã khai mở một bài pháp thấm đượm tinh thần Khất sĩ, giúp đại chúng tiếp cận giáo lý sâu sắc nhưng rất thực tiễn trong đời sống tu hành, đưa hành giả trở về với cốt lõi của chánh niệm, nội tĩnh và trí tuệ.

Mở đầu bài giảng, TT. Giác Minh dẫn lại ba đoạn kinh quan trọng, trong đó hình ảnh con rùa được dùng để minh họa cho hạnh phòng hộ, độc cư và nội tĩnh. Ba đoạn kinh bao gồm:

• Thứ nhất, trong Tương ưng bộ kinh, Đức Phật dạy người tu phải biết thu các giác quan như con rùa rút đầu và các chi vào trong mai, để tránh bị ngoại cảnh làm tổn hại. Đây là bài học căn bản về sự phòng hộ sáu căn bằng chánh niệm.
• Thứ hai, kinh Pháp cú, kệ số 320, ví người biết thu thúc lục căn như con rùa rút đầu vào mai, luôn sống trong sự tỉnh thức, giữ gìn thân – khẩu – ý.
• Thứ ba, đoạn 183 của kinh Mi Tiên vấn đáp, Tỳ-kheo Na-tiên dùng hình ảnh con rùa tìm hang để nói về hạnh độc cư, sống thanh tịnh, không để tâm bị loạn động bởi thế giới chung quanh.

Từ nền tảng kinh điển ấy, Thượng tọa triển khai 5 đặc tính tiêu biểu của loài rùa, giúp hội chúng tiếp cận giáo lý một cách nhẹ nhàng nhưng sâu sắc.

1. Rùa sống trong nước – Nuôi dưỡng tâm từ mát mẻ

Đặc tính đầu tiên của loài rùa là sống trong môi trường nước mát lành, nhu hòa. Nước không cạnh tranh, không gây hại, đem lại sự mát dịu cho muôn loài.

Thượng tọa ví tâm từ của người tu như dòng nước ấy, làm dịu những bực bội, hóa giải nóng giận và mang lại sự an tịnh cho bản thân lẫn những người chung quanh. Người tu khi đối diện nghịch cảnh, tiếp xúc với chúng sinh, hay xử lý công việc đều phải lấy tâm từ làm gốc. Khi tâm từ hiện hữu, lời nói và hành động tự nhiên trở nên thanh lương, hợp với đạo, nuôi dưỡng phước đức và an lạc.

2. Rùa lặn khi gặp nguy hiểm – Pháp tu thiền chỉ

Khi đối diện hiểm nguy, rùa không chạy mà lặn xuống nước để ẩn mình. Hình ảnh ấy tượng trưng cho pháp môn thiền chỉ (samatha), giúp tâm lắng dịu và an tịnh.

Thượng tọa nhấn mạnh, trong đời sống tu học, mỗi khi phiền não khởi lên, người tu không nên vội phản ứng, mà phải “lặn vào bên trong”, trở về hơi thở, giữ tâm định tĩnh. “Lặn xuống nước” chính là trở về nội tâm, không chạy theo vọng tưởng, không để tâm bị cuốn trôi bởi những kích động bên ngoài.

3. Rùa rụt đầu, đuôi và bốn chân – Thu thúc lục căn

Đây là đặc tính được Đức Phật nhiều lần dùng để dạy hàng Tỳ-kheo. Khi gặp nguy cơ, rùa lập tức rút các chi vào mai, nương vào lớp vỏ kiên cố để tự bảo vệ.

Người tu cũng phải biết thu thúc sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Nếu không phòng hộ lục căn, hành giả dễ bị sắc - thanh - hương - vị - xúc - pháp mê hoặc, khiến phiền não sinh khởi. Thượng tọa giải thích, thu thúc lục căn không phải lánh đời, mà là sống giữa đời với chánh niệm, biết rõ mà không bị chi phối.

4. Rùa phơi nắng – Chánh niệm và Tứ chánh cần

Sau khi bơi lội, rùa thường lên bờ phơi nắng để điều hòa cơ thể. Thượng tọa dùng hình ảnh này để giảng về sự điều hòa thân tâm bằng chánh niệm.

Phơi nắng mang ý nghĩa soi sáng, điều chỉnh và phục hồi. Người tu nhờ ánh sáng chánh niệm mà thấy rõ mọi tâm hành, từ đó thực hành Tứ chánh cần: Ngăn điều ác chưa sinh, đoạn điều ác đã sinh, phát triển điều thiện chưa sinh, tăng trưởng điều thiện đã sinh. Thượng tọa chỉ rõ, nhờ chánh niệm soi rọi, người tu biết nuôi lớn thiện pháp như rùa tìm nắng để nuôi dưỡng sinh lực.

5. Rùa đào hang – Hạnh độc cư

Đặc tính cuối cùng là rùa tự đào hang để trú ẩn. Đây là biểu tượng cho hạnh độc cư mà Kinh Mi Tiên đã giảng giải rất sâu sắc.

Thượng tọa nhấn mạnh, độc cư không phải tách rời cuộc đời, mà là giữ tâm không dính mắc, không để ngoại cảnh làm chao động. Người biết độc cư là người biết giữ sự tỉnh lặng bên trong, nuôi dưỡng thiền định, vun bồi trí tuệ và bảo hộ nội tâm trong mọi hoàn cảnh.

Kết thúc buổi giảng, từ hình ảnh rùa thu thúc các chi, TT. Giác Minh nhắc nhở mỗi hành giả phải sống chánh niệm trong từng khoảnh khắc, bởi chỉ cần một chút buông lung, tâm dễ bị xâm nhập bởi phiền não, giống như con rùa nếu chậm rút đầu sẽ bị thú dữ làm hại.

Trong đó, Thượng tọa đặc biệt nhấn mạnh hai pháp tu quan trọng, đó là thiền định (như rùa lặn xuống nước) và tâm từ (như môi trường mát lành mà rùa sinh sống). Cuối lời, Thượng tọa khẳng định: “Tâm an tịnh mà được tưới tẩm bằng tâm từ sẽ trở nên vững chãi, bền bỉ, mở ra trí tuệ và công đức. Người học đạo hãy sống chậm rãi, thận trọng, tỉnh thức và vững chãi như con rùa, để từng bước tiến trên con đường chánh pháp, không vội vàng nhưng chắc chắn, không ồn ào nhưng đầy nội lực”.

Một số hình ảnh được ghi nhận: