Trang chủ > PG Việt Nam > Nhân vật

Tưởng nhớ Giáo sư - Tiến sĩ Trần Văn Khê

Tác giả: Thích Thanh Thắng.
Xem: 5638 . Đăng: 29/06/2015In ấn

Tưởng nhớ Giáo sư - Tiến sĩ Trần Văn Khê

“Hòa nhập với thiên nhiên, với cái gì đó rộng rãi bao la hơn”

GN - Giáo sư Trần Văn Khê sau bao năm bôn ba nơi quê người đất khách, tự nguyện làm đại sứ không biết mệt mỏi cho nền âm nhạc dân tộc, đã có những tháng ngày trở về quê hương bằng cả tâm hồn và thể xác như thế. Và hôm nay, Giáo sư thanh thản ra đi, trở về với đất mẹ, nhưng vẫn còn đó một “nốt nhạc dân tộc” lấp lánh tình người!

Vào cuối năm 2006, biết tin Giáo sư Trần Văn Khê về Việt Nam định cư trong những năm cuối đời, tôi xin Giáo sư một cuộc hẹn để thực hiện bài phỏng vấn cho tạp chí Phật giáo.

GS.TS Trần Văn Khê

Gặp chúng tôi, Giáo sư tỏ ra rất vui mừng, và bên tách trà, Giáo sư hào hứng nói về ngôi nhà mới của mình khi ngày Tết cổ truyền sắp đến. Giáo sư chia sẻ: "Tết này là Tết đầu tiên tôi được sống và ăn Tết trong căn nhà của mình. Tôi sẽ an cư tại đây và sống cho tới lúc vĩnh viễn ra đi. Đây là căn nhà tôi từng mơ ước sau bao năm bôn ba hải ngoại, một căn nhà mà khi bước ra có bầu trời, có cây cau, cây chuối, bông trang, bông bụt... Tôi thấy có những chuyện mình chờ đợi, như biết rằng cây mai sẽ nhất định nở hoa, nhưng mỗi ngày mình vẫn muốn nhìn cái nụ mai để xem nó sẽ nở như thế nào. Điều đó có một cái gì đó liên quan đến cuộc sống, đến đất nước. Cái cảm giác này lạ lắm, giống như cảm giác của một người thanh niên bắt đầu có một căn nhà, có một đời sống an cư, nên trong lòng tôi rạo rực, sung sướng. Có thể nói, năm nay, lần đầu tiên tôi thực sự trở về, hoàn toàn bằng cả thể xác và tâm hồn".

Có lẽ những gì mà không khí Tết xưa mất đi và đôi lần với tâm trạng như của một người nước ngoài đến Việt Nam ăn Tết ở trong khách sạn, xa bà con anh em, đã khiến Giáo sư vui mừng vì cảm thấy mình không còn là người ngoại quốc trên chính quê hương của mình.

Được biết căn nhà do UBND thành phố tặng cho Giáo sư, phù hợp hoàn toàn với nguyện vọng của nhân dân thành phố. Đó cũng là đạo lý. Đó cũng là y phục xứng kỳ đức...

Vậy mà niềm vui riêng vẫn chưa trọn, có nhìn rõ cuộc đời quay cuồng mới thấy ra nốt nhạc buồn của dân tộc: “Người nào cũng bận rộn, đăm chiêu và trên khuôn mặt mất dần đi nét thư thả”. Vì sao? Câu trả lời ắt rằng không phải dễ, chẳng phải vì “nhạc truyền thống đối với các bạn trẻ trở nên xa xôi, lạ lùng, cổ lỗ, bởi nếp sống quay cuồng thì nhịp sống nó cũng phải tăng lên, và thanh niên đang lạc vào giấc mơ của nhạc Rock, Pop, Jazz...”, mà bởi “bệnh vọng ngoại”, “bệnh mặc cảm tự ti” với văn hóa dân tộc đã trở thành mãn tính.

Chuyện đa phần người ta chẳng hiểu “bản sắc văn hóa dân tộc”, “trở về nguồn” là cái gì, rồi chuyện nghệ nhân rèn luyện năm này năm kia mà không sống được với nghề, không bằng mấy cô gái trẻ có sắc diện, biết ăn mặc đẹp, hát chẳng phải suy tư tới bề trong, chẳng bằng mấy cầu thủ bóng đá..., nói ra không bao giờ hết.

Có ai đủ bình tĩnh, ngồi trầm ngâm suy tư như Giáo sư mới biết: “Có thiết tha với tiếng dân tộc mới thương, mà thương tiếng nói dân tộc cũng là thương cái thân của mình, thương cái tâm hồn của mình. Tôi biết, với âm nhạc truyền thống, nếu quả thật nó đã quá lỗi thời, không còn phù hợp với cuộc sống này nữa, không còn vai trò chức năng gì nữa, thì muốn cứu nó cũng không cứu được. Nhưng tôi muốn cứu nó bởi tôi thấy nó vẫn còn giá trị. Giống như người đang mạnh, không phải tự nhiên ngã xuống đau mà vì con vi trùng nó xâm nhập, nên mình cần phải cứu. Còn nếu do tự bản thân nó tuổi già lực kiệt rồi, muốn chết thì mình phải để cho nó tự nhiên…”.

Rồi khi trải lòng về tâm trạng của một con người bình thường, biết thương, biết khổ, biết buồn, biết lo, Giáo sư nói: “Tôi không phải người sinh ra đã có niềm tin mãnh liệt. Tôi tôn trọng tất cả các đạo, nhưng nếp sống của tôi là nếp sống đạo Phật, và từ cái sửa đổi của con người tôi cũng theo cái nếp sống ấy”.

Và khi những bài viết của Giáo sư về âm nhạc Phật giáo Việt Nam được đưa vào Bách khoa từ điển, Giáo sư rất muốn định cho âm nhạc Phật giáo một nền tảng:

“Tôi thấy âm nhạc Phật giáo có giá trị và gắn liền với âm nhạc dân tộc Việt Nam nên tôi không thể bỏ qua. Bởi nó không phải từ phương xa đưa lại nên nó là một mảng của âm nhạc dân tộc. Tôi qua mấy nước Triều Tiên, Nhật Bổn, Trung Quốc…, tôi trách những người bên đó là bỏ quên âm nhạc Việt Nam. Thành ra có một vị giáo sư người Hàn Quốc viết một bài về âm nhạc Phật giáo ở Đông Á, bài đó tôi khen, nhưng tôi cũng chê vì nó có một thiếu sót lớn là không đề cập đến âm nhạc Phật giáo Việt Nam. Dù không phải là người Phật tử nhưng tôi thương yêu cái văn hóa đó, bởi nó phù hợp với nếp sống của người Việt Nam từ bao nhiêu đời. Bản thân tôi sống bằng tinh thần đạo Phật, đã biết tránh tham sân si, biết làm lành lánh dữ, cũng để tạo cho mình một nếp sống thanh đạm, nếp sống đạo Phật. Trong khi nghiên cứu, tôi đề nghị gấp với UNESCO là ưu tiên bảo tồn đối với nhã nhạc cung đình và kế đó là âm nhạc Phật giáo. Nhã nhạc cung đình đã làm rồi, tương lai là âm nhạc Phật giáo. Tôi muốn nói rằng, lúc nào tôi cũng sống như một người Việt Nam bình thường, nhưng nặng tình với Phật giáo”.

Nhưng cũng như những mối ưu tư về âm nhạc dân tộc, không chỉ về phía Phật giáo phải chủ động nhận thức về việc bảo tồn và giữ gìn di sản đó của mình, mà quan trọng hơn cả như Giáo sư nói: “Tôi đã suy nghĩ cách làm và tôi đã lo như thế, nhưng tôi không phải người nắm quyền thi hành. Nhưng điều tôi đưa ra, giới thiệu, thỉnh nguyện, nếu được chính quyền lắng tai nghe, thực hiện, và được quần chúng ủng hộ, thì đó là điều tuyệt vời trong cuộc sống của tôi”; “Thật tình, nếu quyết lòng thì vẫn giữ được bản sắc dân tộc, nhưng lời nói ra nghe thì rất đẹp, tư tưởng đưa ra thì cũng đúng, mà thực hành tư tưởng đó thì chưa đúng. Cho nên khoảng cách giữa lý tưởng mình đưa ra và việc chỉ đạo thực hiện còn khá lớn”.

Một người “cứ cầm đờn, lên dây đờn là thấy đất nước Việt Nam”, sao không thể không lo lắng với những điều tốt đẹp đang mai một từng ngày. Nhưng lúc nào Giáo sư cũng khẳng định mình là một người Việt Nam bình thường: “Tôi sống một mình, quen sống thế rồi, bây giờ có bạn, nhưng nhiều lúc tôi vẫn muốn ở một mình, không phải là tôi cô đơn, mà là tôi đang gắn bó với tất cả mọi người, chứ không phải riêng ai. Có những lúc tôi rút khỏi gia đình, bạn bè để hòa nhập với thiên nhiên, với cái gì đó rộng rãi bao la hơn…”.

Góp nhặt những lời tâm sự của Giáo sư trên vài trang tạp chí, tôi lại nhớ đến Thiền sư Tuệ Tĩnh, người từng phải sống xa quê hương, sang chữa bệnh cho hoàng đế Trung Hoa, nhưng khi bỏ thân nơi đất khách, vẫn không quên dặn người khắc ghi trên bia mộ dòng chữ “Có ai về phương Nam cho tôi theo về với”.

Giáo sư Trần Văn Khê sau bao năm bôn ba nơi quê người đất khách, tự nguyện làm đại sứ không biết mệt mỏi cho nền âm nhạc dân tộc, đã có những tháng ngày trở về quê hương bằng cả tâm hồn và thể xác như thế. Và hôm nay, Giáo sư thanh thản ra đi, trở về với đất mẹ, nhưng vẫn còn đó một “nốt nhạc dân tộc” lấp lánh tình người!

Thích Thanh Thắng

_________________

* Những lời dẫn trong bài được trích từ “Bản sắc dân tộc: Nếu quyết lòng giữ thì giữ được!”, tạp chí Văn Hóa Phật Giáo, số - 12, Xuân - 2006.

-----oo0oo-----

Nguồn: Báo Giác Ngộ

BÀI LIÊN QUAN

Tiểu sử Hòa thượng Tuyên Luật sư Thích Đổng Minh ( Trí Bửu , 6872 xem)

Khánh Hòa: Lễ húy nhật Hòa thượng Thích Đổng Minh ( Trí Bửu , 5540 xem)

TP.HCM: Lễ nhập quan GS.TS Trần Văn Khê ( Quảng Hậu - Vũ Giang , 7300 xem)

Giáo sư Trần Văn Khê qua đời rạng sáng nay, 24-6 ( P.V , 5571 xem)

Lễ húy nhật lần thứ 39 cố HT.Thích Minh Trực ( Vũ Giang , 4496 xem)

Tưởng niệm 31 năm ngày HT.Thích Trí Thủ viên tịch ( H.D - Bảo Toàn , 28 xem)

Hòa Thượng Thích Tịnh Hạnh tân Viên tịch tại Đài Loan ( Thích Vân Phong , 12804 xem)

10 năm nhớ Trịnh Công Sơn ( Hòa thượng Thích Quang Nhuận , 6517 xem)

Vị Ân sư của GĐPT Ngọc Quang ( Thiện Thông , 5428 xem)

Luôn luôn cố gắng để tâm thực hiện cho tròn phận sự ( Hòa thượng Giác Thuận, ĐĐ. Giác Phổ lược ghi , 5044 xem)

Ý KIẾN BẠN ĐỌC

NI TRƯỞNG HUỲNH LIÊN

Nguyện xin hiến trọn đời mình

Cho nguồn Đạo pháp cho tình Quê hương

THẬP ĐẠI ĐỆ TỬ

THÔNG BÁO

Thông báo Khóa tu Truyền thống lần thứ 45 do Ni giới Hệ phái Khất sĩ tổ chức tại Tịnh xá Tịnh xá Ngọc Tâm, phường Tân An, tỉnh Tây Ninh

Thông báo Khóa tu Truyền thống lần thứ 45 Do Ni giới Hệ phái Khất sĩ tổ chức từ ngày 29/3 – 06/4 năm Bính Ngọ (ngày 15/5/2026 – 22/5/2026) tại Tịnh xá Ngọc Tâm, phường Tân An, tỉnh Tây Ninh (tỉnh Long An cũ)

Thông báo: Hội thi giáo lý nhân ngày Lễ Tưởng niệm lần thứ 39 Ni trưởng Huỳnh Liên - Đệ Nhất Trưởng Ni giới Hệ phái Khất sĩ Việt Nam

Nhân ngày lễ Tưởng niệm lần thứ 39 Ni trưởng Huỳnh Liên - Đệ Nhất Trưởng Ni giới Hệ phái Khất sĩ Việt Nam, Tổ đình Tịnh xá Ngọc Phương sẽ tổ chức Hội thi giáo lý về cuộc đời và đạo nghiệp của Ni trưởng Đệ Nhất.