TP.HCM: Trưởng lão Hòa thượng Giác Giới giảng về “Tứ Thánh Đế” tại trường hạ Pháp viện Minh Đăng Quang

Trong những ngày cuối của khóa ACKH PL.2569, sáng 23/8/2025 (1/7/Ất Tỵ), Trưởng lão HT. Giác Giới – Phó Thư ký kiêm Giám luật HĐCM GHPGVN, Chứng minh BTS GHPGVN tỉnh Vĩnh Long, Giáo phẩm Chứng minh Hệ phái và GĐ.I PGKS, Trụ trì Tổ đình Minh Đăng Quang (Vĩnh Long), đã quang lâm trường hạ Pháp viện Minh Đăng Quang (P.Bình Trưng, TP.HCM), sách tấn chư hành giả với chủ đề “Tứ Thánh Đế” – bài pháp căn bản mà Đức Thế Tôn tuyên thuyết ngay sau khi thành đạo.

Mở đầu buổi giảng, Trưởng lão Hòa thượng đưa ra ví dụ hình ảnh người thả lưới, chỉ một lần quăng xuống có thể bắt trọn cả đàn cá, không con nào thoát khỏi. Cũng vậy, toàn bộ 49 năm thuyết pháp của Đức Phật đều không ngoài giáo pháp căn bản đầu tiên, đó là Tứ Thánh đế.

Trưởng lão Hòa thượng giảng giải, chữ Pāli “dukkha” thường được dịch là “khổ”, song dịch như vậy chưa bao quát hết ý nghĩa. Bởi trong cảnh giới thiền định, hành giả đạt lạc và khinh an, đâu có thể gọi là khổ. Thực chất, “dukkha” gần nghĩa với “loka” – thế gian, tức là tất cả những gì có mặt trong ba cõi (dục, sắc, vô sắc) đều vô thường, hoại diệt, không vững bền, ví như ngôi nhà lửa luôn bị thiêu đốt.

Nhận thức được chân lý ấy chính là tuệ tri khổ. Đây không phải là cái thấy do tưởng tri (nhìn sự khổ qua cảm xúc, qua vui buồn thất thường), mà là thấy biết như thật bằng chánh tri kiến. Người tuệ tri khổ chính là người có “pháp nhãn xa trần, ly cấu”, bước vào dòng Thánh, chứng Sơ quả nhập lưu.

Theo Trưởng lão Hòa thượng, chỉ tuệ tri khổ thôi chưa đủ, hành giả phải nhận rõ nguyên nhân khổ – đó chính là ái và vô minh. Song ngay cả khi đoạn trừ được dục ái, sắc ái, hành giả từ Sơ quả đến Tam quả vẫn chỉ mới trừ được chi mạt vô minh, chưa tận diệt được căn bản vô minh. Chỉ khi chứng đắc quả A-la-hán, đoạn tận mọi ái dục và vô minh, mới thật sự đạt đến Diệt đế, Niết-bàn tối thắng, chấm dứt khổ đau.

Để diệt tận gốc rễ của khổ, Đức Phật chỉ bày Bát Chánh Đạo, con đường duy nhất đưa đến giải thoát. Trưởng lão HT. Giác Giới trích dẫn lời Kinh Pháp Cú:

“Tám chánh, đường thù thắng,
Bốn câu, lý thù thắng.
Ly tham, pháp thù thắng,
Giữa các loài hai chân,
Pháp nhãn, người thù thắng”

(Kinh Pháp Cú 273)

Và:

“Ðường này, không đường khác
Ðưa đến kiến thanh tịnh
Nếu ngươi theo đường này,
Ma quân sẽ mê loạn”

(Kinh Pháp Cú 274).

Bên cạnh đó, Trưởng lão Hòa thượng cũng dẫn lại Đại Kinh Bốn Mươi (Trung Bộ Kinh 117), phân tích rõ Bát Chánh Đạo có hai phương diện: hữu lậu (chỉ giúp hành giả an ổn trong luân hồi) và vô lậu (đưa đến đoạn tận sinh tử): “Này các Tỷ-kheo, thế nào là Thánh chánh định với các cận duyên và các tư trợ? Chính là chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm”.

Như vậy, “muốn thành tựu chánh định, hành giả phải có đủ bảy chi phần trợ duyên: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm. Trong đó, chánh kiến đi hàng đầu, soi sáng toàn bộ lộ trình, giúp hành giả tránh sai lệch và lạc hướng”, Trưởng lão HT. Giác Giới khẳng định.

Kết thúc buổi giảng, Trưởng lão Hòa thượng nhấn mạnh: “Hành giả cần nỗ lực tinh tấn, song phải cảnh giác trước tâm niệm mong cầu đoạn trừ phiền não hay đạt đạo, đắc quả. Bởi ngay chính ‘dục trừ phiền não’ cũng là một hình thức của tà niệm, nuôi lớn chấp trước”.

Cuối lời, Trưởng lão HT. Giác Giới sách tấn chư hành giả bằng trích lời Thiền sư Trương Chuyết rằng:

“Dục trừ phiền não trùng tăng bệnh,
Thú hướng chân như tổng thị tà.
Tùy thuận chúng duyên vô quái ngại,
Niết-bàn sanh tử đẳng không hoa”.

Trong niềm tri ân sâu lắng, toàn thể hành giả đồng thành kính đảnh lễ, dâng lời cảm tạ ân đức của Trưởng lão HT. Giác Giới đã tận tâm sách tấn, chỉ dẫn để chư hành giả an cư thêm vững bước trên đạo lộ giác ngộ, giải thoát.

Một số hình ảnh được ghi nhận: