Huyền diệu trên đời Pháp rộng sâu, Trăm ngàn muôn kiếp dễ chi cầu. Nay con nghe thấy chuyên trì tụng, Nguyện tỏ Như Lai nghĩa nhiệm mầu.
　

Trung ấm cũng gọi là trung uẩn , hay trung hữư . Sách Phật gọi ấm hay uẩn là chỉ sắc , thọ , tưởng , hành , thức ( 5 uẩn ) . Năm uẩn hay năm ấm là năm nhóm nguyên tố tạo thành chúng sinh trong ba cõi .Ấm là từ dịch cũ , từ đời Đường trở về trước . Uẩn là từ dịch mới sau đời Đường . Chúng sinh trong ba cõi cũng gọi là 25 hữu . Hữư ( tồn tại ) chính là năm uẩn . Vì bị năm uẩn làm cho nguy khốn , hạn chế nên không vượt khỏi ba cõi . Giải thoát khỏi vòng sinh tử tức là vượt khỏi ba cõi của năm uẩn .

Trong dân gian Trung quốc có câu " Vượt ra khỏi ba cõi , không còn ở trong năm hành " . Câu này đổi khái niệm năm uẩn của Phật giáo thành năm hành : Kim , Mộc , Thuỷ , Hoả , Thổ ( Ngũ hành ) . Thật ra Ngũ hành tương sinh , tương khắc thuộc về thế giớii vật chất ( tương sinh và xung khắc nhau ) . Sắc uẩn trong năm uẩn của Phật giáo bao quát cả năm hành rồi . Bốn uẩn còn lại thuộc thế giới tinh thần . Sự kết hợp tinh thần với vật chất tạo ra hiện tượng hoạt động của chúng sinh trong ba cõi .

Theo luận " Câu xá " , quyển 10 thì thân trung ấm chữ Phạn có năm nghĩa : ý sinh thân , cầu sinh , ăn hương liệu , trung hữu , sinh khởi .

Ý sinh thân là do tâm ý cầu cho có tái sinh thân . Cầu sinh là thường xuyên tìm kiếm nơi có thể tái sinh . Ăn hương liệu là tự duy trì mình nuôi sống mình bằng các món ăn thơm tho mình ưa thích . Trung hữu là vào thời gian quá độ giữa chết và tái sinh . Sinh khởi là xuất hiện sau khi thân đời sống trước chết đi .

Thân trung ấm có phúc báo tốt thì được ăn loại hương liệu tốt . Thân trung ấm " vô phúc " thì phải tự nuôi dưỡng bằng thức ăn hôi thối . Nói chung , thân trung ấm thấy được những sự vật mà mắt thịt của người sống không thấy được .

Về thân trung ấm tồn tại bao lâu thì có nhiều thuyết khác nhau . Có thuyết nói thân trung ấm tồn tại cho tới khi nào tái sinh , dù lâu bao nhiêu cũng gọi là thân trung ấm . Có thuyết nói thân trung ấm chỉ tồn tại có bẩy ngày , chết rồi mang một thân trung ấm khác ,cho đến khi tái sinh rồi mới thôi .

Thuyết được nhiều người chấp nhận nhất là thuyết của " Đại tỳ bà sa luận " , cho rằng thân trung ấm chỉ tồn tại trong 49 ngày . Vì vậy mà có tục lệ làm Phật sự như cúng trai , bố thí , làm công đức để siêu độ vong linh trong thời gian 49 ngày sau tang lễ . Cúng vong linh 49 ngày trở thành một truyền thống tín ngưỡng Phật giáo .

Thực ra , chúng sinh trong ba cõi sau khi chết đều trải qua một thời kỳ thân trung ấm , trước khi tái sinh vào một thân khác . Chỉ có chúng sinh ở cõi vô sắc giới thường xuyên ở trong cảnh Thiền định , không có sắc uẩn , nên không có thân trung ấm . Theo Kinh " Đại Bảo tích " quyển 56 ( Hội nhập thai tạng ) , thì thân trung ấm của chúng sinh từ địa ngục có dung mạo xấu xí như củi khô bị thiêu cháy . Thân trung ấm của chúng sinh chuyển từ giới quỷ đói có dung sắc như nước , thân trung ấm của chúng sinh cõi người và cõi Trời có dung sắc màu vàng , thân trung ấm của chúng sinh chuyển từ cõi sắc giới có màu trắng đẹp . Do vậy , hình trạng của thân trung ấm có thể có hai tay , hai chân , bốn chân , nhiều chân hay không có chân đều do hình tướng của chúng sinh ở đời trước mà hình thành . Luận " Câu xá " , quyển 9 cho biết , thân trung ấm của người thuộc dục giới có thân như cậu bé 5 , 6 tuổi , thân trung ấm của vị Bồ tát ở cõi dục giới có thân như thân của người tráng niên với tướng mạo đẹp đẽ , khi nhập thai và sinh ra đều có hào quang chiếu sáng . Thân trung ấm của cõi Trời thuộc sắc giới có thân hình tròn đầy như khi còn sống . Theo " Đại thừa Nghĩa Chương " , quyển 8 , chúng sinh ở hai cõi dục giới và sắc giới nói chung đều có thân trung ấm . Chỉ riêng loại chúng sinh thượng thiện ( thiện bậc cao ) hay chúng sinh cực ác , sau khi chết hoặc vãng sing Tịnh độ , hay là chết hoá sinh làm loài trời hoặc sa xuống địa ngục hay làm ngã quỷ thì không có thân trung ấm . Chúng sinh phạm tội ngũ nghịch bị đoạ ngay cõi ác , không có thân trung ấm .

Lại theo cuốn " Giải thích các mối nghi ngờ về vãng sinh Tịnh độ " quyển 2 , cũng có hai cách giải thích : Một là vãng sinh Tịnh độ không có thân trung ấm vì sau khi chết lập tức hoá sinh trong hoa sen rồi . Một thuyết khác nói , chúng sinh từ cõi ô trọc nhơ bẩn , sinh vào một cõi thanh tịnh nên có thân trung ấm . Nhưng thân trung ấm đó vượt mười vạn ức Phật độ , chỉ trong thời gian búng ngón tay ,và thân trung ấm đó được nuôi dưỡng bằng hương thơm cõi Phật .

Như vậy , căn cứ vào kinh luận đã dẫn trên đây , tất cả chúng sinh ở cõi dục giới và sắc giới , ngoài những chúng sinh cực thiện hoặc cực ác ra , đều có thân trung ấm . Trong giai đoạn thân trung ấm , chúng không thuộc bất cứ một cõi sống nào . Nhưng khi đã có nhân duyên chín muồi thì chúng tái sinh , hoặc theo hình thức thai sinh hay hoá sinh v.v...

Nhưng trước khi tái sinh vẫn có phương pháp giúp cho có thể tái sinh theo hướng tốt . Các phương pháp đó là được nghe Phật pháp , có người thân vì mình mà bố thí , cúng dường , làm công đức v.v...có thể làm ảnh tới hưởng đầu sinh của thân trung ấm . Ngược lại , nếu gây oán hoặc nghiệp chướng nặng nề , lại do tác động xấu của người thân hay kẻ thù thân trung ấm có thể vì đó mà đoạ vào đường ác . Vì vậy , mà Phật giáo ở Tây tạng rất chú ý biện pháp siêu độ thân trung ấm . Hiển giáo cũng chú trọng hộ niệm và siêu độ trong vòng 49 ngày . Còn Phật giáo cứu độ thân trung ấm thì nên mời thân trung ấm nghe Phật pháp , rũ bỏ mọi oan kết trong tâm của thân trung ấm giảm bớt phiền não , lấy sức mạnh Phật pháp khiến cho quỷ thần có duyên được hoan hỷ v.v...Nhờ tất cả những công đức ấy mà kết thiện duyên ,giúp cho thân trung ấm được siêu độ .

Còn đối với những người thượng thiện hoặc cực ác không có thân trung ấm thì cũng dễ hiểu . Cũng như người học giỏi , tốt nghiệp xong , cử đi học nước ngoài ngay hoặc là có cơ quan , xí nhiệp mời ra làm việc ngay , không phải chờ đợi thu xếp công tác . Trái lại , có người sống làm nhiều điều ác , lúc chết , tái sinh làm gia súc , làm bò , làm gà , dê rồi nhất định sẽ bị giết thịt . Nếu tích đức làm thiện , có niềm tin sâu sắc , có sức phát nguyện kiên cường thì nhất định không phải lo sợ đoạ vào ba cõi mà có thể vãng sinh Tịnh độ hay ở cõi Sa Bà , thì khi lâm chung , không có chuyện bàng hoàng chờ đợi mà lập tức hoá sinh ở các cõi Phật hay là tái sinh vào các cõi lành để tiếp tục tu hành Bồ -Tát , không cần có thân trung ấm , cũng không cần có ai tổ chức siêu độ cho mình .

Nguyện đem công đức lành, Hồi hướng cho tất cả. Chúng con với chúng sanh, Đều chứng thành Phật quả.