Tiểu Bộ - Khuddhaka
Nikaya
Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt
I - Phẩm Song Yếu
1. "Ý dẫn đầu các pháp,
Ý làm chủ, ý tạo;
Nếu với ý ô nhiễm,
Nói lên hay hành động,
Khổ não bước theo sau,
Như xe, chân vật kéo ".
2. "Ý dẫn đầu các pháp,
Ý làm chủ, ý tạo,
Nếu với ý thanh tịnh,
Nói lên hay hành động,
An lạc bước theo sau,
Như bóng, không rời hình ".
3. "Nó mắng tôi, đánh tôi,
Nó thắng tôi, cướp tôi "
Ai ôm hiềm hận ấy,
Hận thù không thể nguôi.
4. "Nó mắng tôi, đánh tôi,
Nó thắng tôi, cướp tôi, "
Không ôm hiềm hận ấy,
Hận thù được tự nguôi.
5. "Với hận diệt hận thù,
Ðời này không có được.
Không hận diệt hận thù,
Là định luật ngàn thu ".
6. "Người khác không hiểu biết,
Chúng ta đây bị hại.
Chỗ ấy, ai biết được
Tranh luận được lắng êm."
7. "Ai sống nhìn tịnh tướng,
không hộ trì các căn,
ăn uống thiếu tiết độ,
biếng nhác, chẳng tinh cần.
Ma uy hiếp kẻ ấy,
như cây yếu trước gió ".
8. "Ai sống quán bất tịnh,
Khéo hộ trì các căn,
ăn uống có tiết độ,
có lòng tin, tinh cần,
Ma không uy hiếp được,
Như núi đá, trước gió".
9. "Ai mặc áo cà sa,
tâm chưa rời uế trược,
không tự chế, không thực,
không xứng áo cà sa ".
10. "Ai rời bỏ uế trược,
giới luật khéo nghiêm trì,
tự chế, sống chơn thực,
thật xứng áo cà sa."
11. "Không chân, tưởng chân thật,
Chân thật, thấy không chân
Họ không đạt chân thật
Do tà tư tà hạnh
12 "Chân thật, biết chân thật,
Không chân, biết không chân.
Chúng đạt được chân thật,
do chánh tư, chánh hạnh."
13 "Như ngôi nhà vụng lợp,
Mưa liền xâm nhập vào.
Cũng vậy tâm không tu,
Tham dục liền xâm nhập."
14 "Như ngôi nhà khéo lợp,
Mưa không xâm nhập vào.
Cũng vậy tâm khéo tu,
Tham dục không xâm nhập."
15 "Nay sầu, đời sau sầu,
Kẻ ác, hai đời sầu;
Nó sầu, nó ưu não,
Thấy nghiệp uế mình làm."
16 "Nay vui, đời sau vui,
Làm phước, hai đời vui.
Người ấý vui, an vui,
Thấy nghiệp tịnh mình làm."
17 "Nay than, đời sau than,
Kẻ ác, hai đời than,
than rằng: "Ta làm ác "
Ðọa cõi dữ, than hơn."
18. "Nay sướng, đời sau sướng,
Làm phước, hai đời sướng.
Mừng rằng: "Ta làm thiện ",
Sanh cõi lành, sướng hơn."
19- "Nếu người nói nhiều kinh,
Không hành trì, phóng dật;
Như kẻ chăn bò người,
Không phần Sa môn hạnh."
20- "Dầu nói ít kinh điển,
Nhưng hành pháp, tùy pháp,
Từ bỏ tham, sân, si,
Tỉnh giác, tâm giải thoát,
Không chấp thủ hai đời,
Dự phần Sa môn hạnh."
II. Phẩm Không Phóng Dật
21. "Không phóng dật, đường sống,
22. "Biết rõ sai biệt ấy,
23. "Người hằng tu thiền định,
24. "Nỗ lực, giữ chánh niệm,
Phóng dật là đường chết.
Không phóng dật, không chết,
Phóng dật như chết rồi."
Người trí không phóng dật,
Hoan hỷ, không phóng dật,
An vui hạnh bậc Thánh."
Thường kiên trì tinh tấn.
Bậc trí hưởng Niết Bàn,
Ách an tịnh vô thượng."
Tịnh hạnh, hành thận trọng
Tự điều, sống theo pháp,
Ai sống không phóng dật,
Tiếng lành ngày tăng trưởng."
25. "Nỗ lực, không phóng dật,
26. "Họ ngu si thiếu trí,
Tự điều, khéo chế ngự.
Bậc trí xây hòn đảo,
Nước lụt khó ngập tràn."
Chuyên sống đời phóng dật.
Người trí, không phóng dật,
Như giữ tài sản quý."
27. "Chớ sống đời phóng dật,
Chớ mê say dục lạc.
Không phóng dật, thiền định,
Ðạt được an lạc lớn."
28. "Người trí dẹp phóng dật,
Với hạnh không phóng dật,
Leo lầu cao trí tuệ,
Không sầu, nhìn khổ sầu,
Bậc trí đứng núi cao,
Nhìn kẻ ngu, đất bằng."
29. "Tinh cần giữa phóng dật,
Tỉnh thức giữa quần mê.
Người trí như ngựa phi,
Bỏ sau con ngựa hèn."
30. "Ðế Thích không phóng dật,
Ðạt ngôi vị Thiên chủ.
Không phóng dật, được khen;
Phóng dật, thường bị trách."
31. "Vui thích không phóng dật,
Tỷ kheo sợ phóng dật,
Bước tới như lửa hừng,
Thiêu kiết sử lớn nhỏ."
32. "Vui thích không phóng dật,
III. Phẩm Tâm
33. "Tâm hoảng hốt giao động,
34. "Như cá quăng trên bờ,
35. "Khó nắm giữ, khinh động,
36. "Tâm khó thấy, tế nhị,
37. "Chạy xa, sống một mình,
38. "Ai tâm không an trú,
39. "Tâm không đầy tràn dục,
40. "Biết thân như đồ gốm,
41 "Không bao lâu thân này,
42. "Kẻ thù hại kẻ thù,
43. "Ðiều mẹ cha bà con,
IV. Phẩm Hoa
44. "Ai chinh phục đất này
45. "Hữu học chinh phục đất,
46. "Biết thân như bọt nước,
47. "Người nhặt các loại hoa,
48.Người nhặt các loại hoa,
49. "Như ong đến với hoa,
50. "Không nên nhìn lỗi người,
51. "Như bông hoa tươi đẹp,
52. "Như bông hoa tươi đẹp,
53. "Như từ một đống hoa,
54. "Hương các loại hoa thơm
55. "Hoa chiên đàn, già la,
56. "Ít giá trị hương này,
57. "Nhưng ai có giới hạnh,
58. "Như giữa đống rác nhớp,
59. "Cũng vậy giữa quần sanh,
V. Phẩm Ngu
60. "Ðêm dài cho kẻ thức,
61. "Tìm không được bạn đường,
62. "Con tôi, tài sản tôi,
63. "Người ngu nghĩ mình ngu,
64. "Người ngu, dầu trọn đời,
65. "Người trí, dầu một khắc,
66. "Người ngu si thiếu trí,
67. "Nghiệp làm không chánh thiện,
68. "Và nghiệp làm chánh thiện,
69. "Người ngu nghĩ là ngọt,
70. "Tháng tháng với ngọn cỏ,
71. "Nghiệp ác đã được làm,
72. "Tự nó chịu bất hạnh,
73. "Ưa danh không tương xứng,
74. "Mong cả hai tăng, tục,
75. "Khác thay duyên thế lợi,
VI. Phẩm Hiền Trí
76. "Nếu thấy bậc hiền trí,
77. "Những người hay khuyên dạy,
78. "Chớ thân với bạn ác,
79. "Pháp hỷ đem an lạc,
80. "Người trị thủy dẫn nước,
81. "Như đá tảng kiên cố,
82. "Như hồ nước sâu thẳm,
83. "Người hiền bỏ tất cả,
84. "Không vì mình, vì người.
85. "Ít người giữa nhân loại,
86. "Những ai hành trì pháp,
87.Kẻ trí bỏ pháp đen,
88. "Hãy cầu vui Niết Bàn,
89. "Những ai với chánh tâm,
VII. Phẩm A-La-Hán
90. "Ðích đã đến, không sầu,
91. "Tự sách tấn, chánh niệm,
92. "Tài sản không chất chứa,
93. "Ai lậu hoặc đoạn sạch,
94. "Ai nhiếp phục các căn,
95. "Như đất, không hiềm hận,
96. "Người tâm ý an tịnh,
97. "Không tin, hiểu vô vi.
98. "Làng mạc hay rừng núi
99. "Khả ái thay núi rừng,
VIII. Phẩm Ngàn
100. "Dầu nói ngàn ngàn lời,
101. "Dầu nói ngàn câu kệ
102 "Dầu nói trăm câu kệ
103. "Dầu tại bãi chiến trường
104. "Tự thắng, tốt đẹp hơn,
105. "Dầu Thiên Thần, Thát Bà,
106. "Tháng tháng bỏ ngàn vàng,
107. "Dầu trải một trăm năm,
108. "Suốt năm cúng tế vật,
109. "Thường tôn trọng, kính lễ
110.Dầu sống một trăm năm
111. "Ai sống một trăm năm,
112 "Ai sống một trăm năm,
113. "Ai sống một trăm năm,
114. "Ai sống một trăm năm,
115. "Ai sống một trăm năm,
IX. Phẩm Ác
116. "Hãy gấp làm điều lành,
117. "Nếu người làm điều ác,
118. "Nếu người làm điều thiện,
119. "Người ác thấy là hiền.
120. "Người hiền thấy là ác,
121. "Chớ chê khinh điều ác,
122. "Chớ chê khinh điều thiện
123. "Ít bạn đường, nhiều tiền,
124. "Bàn tay không thương tích,
125. "Hại người không ác tâm,
126. "Một số sinh bào thai,
127. "Không trên trời, giữa biển,
128. "Không trên trời, giữa biển,
X. Phẩm Hình Phạt
129. "Mọi người sợ hình phạt,
130. "Mọi người sợ hình phạt,
131. "Chúng sanh cầu an lạc,
132. "Chúng sanh cầu an lạc,
133. "Chớ nói lời ác độc,
134. "Nếu tự mình yên lặng,
135. "Với gậy người chăn bò,
136. "Người ngu làm điều ác,
137. "Dùng trượng phạt không
trượng,
138. "Hoặc khổ thọ khốc liệt,
139. "Hoặc tai họa từ vua,
140. "Hoặc phòng ốc nhà cửa
141. "Không phải sống lõa thể
142 "Ai sống tự trang sức,
143. "Thật khó tìm ở đời,
144. "Như ngựa hiền chạm roi,
145. "Người trị thủy dẫn nước,
[Mục
lục Pháp Cú][01-10][11-20][21-26][ ^ ]
Tỷ kheo sợ phóng dật,
Không thể bị thối đọa,
Nhất định gần Niết Bàn."
Khó hộ trì, khó nhiếp,
Người trí làm tâm thẳng,
Như thợ tên, làm tên."
Vất ra ngoài thủy giới;
Tâm này vũng vẫy mạnh,
Hãy đoạn thế lực Ma."
Theo các dục quay cuồng.
Lành thay, điều phục tâm;
Tâm điều, an lạc đến."
Theo các dục quay cuồng.
Người trí phòng hộ tâm,
Tâm hộ, an lạc đến."
Không thân, ẩn hang sâu
Ai điều phục được tâm,
Thoát khỏi Ma trói buộc"
Không biết chân diệu pháp,
Tịnh tín bị rúng động,
Trí tuệ không viên thành."
Tâm không (hận) công phá,
Ðoạn tuyệt mọi thiện ác,
Kẻ tỉnh không sợ hãi,"
Trú tâm như thành trì,
Chống ma với gươm trí;
Giữ chiến thắng không tham"
Sẽ nằm dài trên đất,
Bị vất bỏ, vô thức,
Như khúc cây vô dụng."
Oan gia hại oan gia,
Không bằng tâm hướng tà,
Gây ác cho tự thân."
Không có thể làm được
Tâm hướng chánh làm được
Làm được tốt đẹp hơn."
Dạ ma, Thiên giới này?
Ai khéo giảng Pháp cú,
Như người khéo hái hoa?"
Dạ ma, Thiên giới này.
Hữu học giảng Pháp cú,
Như người khéo hái hoa."
Ngộ thân là như huyễn,
Bẻ tên hoa của ma,
Vượt tầm mắt thần chết."
Ý đắm say, tham nhiễm,
Bị thần chết mang đi,
Như lụt trôi làng ngủ."
Ý đắm say tham nhiễm,
Các dục chưa thỏa mãn,
Ðã bị chết chinh phục."
Không hại sắc và hương,
Che chở hoa, lấy nhụy.
Bậc Thánh đi vào làng ".
Người làm hay không làm.
Nên nhìn tự chính mình.
Có làm hay không làm."
Có sắc nhưng không hương.
Cũng vậy, lời khéo nói,
Không làm, không kết quả."
Có sắc lại thêm hương;
Cũng vậy, lời khéo nói,
Có làm, có kết quả."
Nhiều tràng hoa được làm.
Cũng vậy, thân sanh tử,
Phải làm nhiều việc lành."
Không ngược bay chiều gió
Nhưng hương người đức hạnh
Ngược gió khắp tung bay
Chỉ có bậc chân nhân
Tỏa khắp mọi phương trời."
Hoa sen, hoa vũ quý,
Giữa những hương hoa ấy,
Giới hương là vô thượng."
Hương già la, chiên đàn;
Chỉ hương người đức hạnh,
Tối thượng tỏa Thiên giới."
An trú không phóng dật,
Chánh trí, chơn giải thoát,
Ác ma không thấy đường."
Quăng bỏ trên đường lớn,
Chỗ ấy hoa sen nở,
Thơm sạch, đẹp ý người."
Uế nhiễm, mù, phàm tục,
Ðệ tử bậc Chánh Giác,
Sáng ngời với Tuệ Trí."
Ðường dài cho kẻ mệt,
Luân hồi dài, kẻ ngu,
Không biết chơn diệu pháp."
Hơn mình hay bằng mình,
Thà quyết sống một mình,
Không bè bạn kẻ ngu."
Người ngu sanh ưu não,
Tự ta, ta không có,
Con đâu, tài sản đâu."
Nhờ vậy thành có trí.
Người ngu tưởng có trí,
Thật xứng gọi chí ngu."
Thân cận người có trí,
Không biết được Chánh pháp,
Như muỗng với vị canh."
Thân cận người có trí,
Biết ngay chân diệu pháp,
Như lưỡi với vị canh."
Tự ngã thành kẻ thù.
Làm các nghiệp không thiện,
Phải chịu quả đắng cay."
Làm rồi sanh ăn năn,
Mặt nhuốm lệ, khóc than,
Lãnh chịu quả dị thục."
Làm rồi không ăn năn,
Hoan hỷ, ý đẹp lòng,
Hưởng thọ quả dị thục."
Khi ác chưa chín muồi;
Ác nghiệp chín muồi rồi,
Người ngu chịu khổ đau."
Người ngu có ăn uống
Không bằng phần mười sáu
Người hiểu pháp hữu vi."
Như sữa, không đông ngay,
Cháy ngầm theo kẻ ngu,
Như lửa tro che đậy."
Khi danh đến kẻ ngu.
Vận may bị tổn hại,
Ðầu nó bị nát tan."
Muốn ngồi trước tỷ kheo,
Ưa quyền tại tịnh xá,
Muốn mọi người lễ kính."
Nghĩ rằng (chính ta làm).
Trong mọi việc lớn nhỏ,
Phải theo mệnh lệnh ta "
Người ngu nghĩ như vậy
Dục và mạn tăng trưởng.
Khác thay đường Niết Bàn.
Tỷ kheo, đệ tử Phật,
Hãy như vậy thắng tri.
Chớ ưa thích cung kính,
Hãy tu hạnh viễn ly."
Chỉ lỗi và khiển trách,
Như chỉ chỗ chôn vàng
Hãy thân cận người trí!
Thân cận người như vậy,
Chỉ tốt hơn, không xấu."
Ngăn người khác làm ác,
Ðược người hiền kính yêu,
Bị người ác không thích."
Chớ thân kẻ tiểu nhân.
Hãy thân người bạn lành,
Hãy thân bậc thượng nhân."
Với tâm tư thuần tịnh;
Người trí thường hoan hỷ,
Với pháp bậc Thánh thuyết."
Kẻ làm tên nắn tên,
Người thợ mộc uốn gỗ,
Bậc trí nhiếp tự thân."
Không gió nào giao động,
Cũng vậy, giữa khen chê,
Người trí không giao động."
Trong sáng, không khuấy đục,
Cũng vậy, nghe chánh pháp,
Người trí hưởng tịnh lạc."
Người lành không bàn dục,
Dầu cảm thọ lạc khổ,
Bậc trí không vui buồn."
Không cầu được con cái,
Không tài sản quốc độ,
Không cầu mình thành tựu,
Với việc làm phi pháp.
Vị ấy thật trì giới,
Có trí tuệ, đúng pháp."
Ðến được bờ bên kia
Còn số người còn lại,
Xuôi ngược chạy bờ này."
Theo chánh pháp khéo dạy,
Sẽ đến bờ bên kia,
Vượt ma lực khó thoát."
Tu tập theo pháp trắng.
Bỏ nhà, sống không nhà,
Sống viễn ly khổ lạc."
Bỏ dục, không sở hữu,
Kẻ trí tự rửa sạch,
Cấu uế từ nội tâm."
Khéo tu tập giác chi,
Từ bỏ mọi ái nhiễm,
Hoan hỷ không chấp thủ.
Không lậu hoặc, sáng chói,
Sống tịch tịnh ở đời."
Giải thoát ngoài tất cả,
Ðoạn trừ mọi buộc ràng,
Vị ấy không nhiệt não."
Không thích cư xá nào,
Như ngỗng trời rời ao,
Bỏ sau mọi trú ẩn."
Ăn uống biết liễu tri,
Tự tại trong hành xứ,
"Không vô tướng, giải thoát, "
Như chim giữa hư không,
Hướng chúng đi khó tìm."
Ăn uống không tham đắm,
Tự tại trong hành xứ,
"Không, vô tướng giải thoát. "
Như chim giữa hư không,
Dấu chân thật khó tìm. "
Như đánh xe điều ngự,
Mạn trừ, lậu hoặc dứt,
Người vậy, Chư Thiên mến."
Như cột trụ, kiên trì,
Như hồ, không bùn nhơ,
Không luân hồi, vị ấy."
Lời an, nghiệp cũng an,
Chánh trí, chơn giải thoát,
Tịnh lạc là vị ấy."
Người cắt mọi hệ lụy
Cơ hội tận, xả ly
Vị ấy thật tối thượng."
Thung lũng hay đồi cao,
La Hán trú chỗ nào,
Ðất ấy thật khả ái ".
Chỗ người phàm không ưa,
Vị ly tham ưa thích,
Vì không tìm dục lạc."
Nhưng không gì lợi ích,
Tốt hơn một câu nghĩa,
Nghe xong, được tịnh lạc."
Nhưng không gì lợi ích,
Tốt hơn nói một câu,
Nghe xong, được tịnh lạc."
Nhưng không gì lợi ích,
Tốt hơn một câu pháp,
Nghe xong, được tịnh lạc."
Thắng ngàn ngàn quân địch,
Tự thắng mình tốt hơn,
Thật chiến thắng tối thượng."
Hơn chiến thắng người khác.
Người khéo điều phục mình,
Thường sống tự chế ngự."
Dầu Ma vương, Phạm Thiên
Không ai chiến thắng nổi,
Người tự thắng như vậy."
Tế tự cả trăm năm,
Chẳng bằng trong giây lát,
Cúng dường bậc tự tu.
Cùng dường vậy tốt hơn,
Hơn trăm năm tế tự."
Thờ lửa tại rừng sâu,
Chẳng bằng trong giây lát,
Cúng dường bậc tự tu.
Cúng dường vậy tốt hơn,
Hơn trăm năm tế tự."
Ðể cầu phước ở đời.
Không bằng một phần tư
Kính lễ bậc chánh trực."
Bậc kỳ lão trưởng thượng,
Bốn pháp được tăng trưởng:
Thọ, sắc, lạc, sức mạnh."
Ác giới, không thiền định,
Tốt hơn sống một ngày,
Trì giới, tu thiền định."
Ác tuệ, không thiền định.
Tốt hơn sống một ngày,
Có tuệ, tu thiền định."
Lười nhác không tinh tấn,
Tốt hơn sống một ngày
Tinh tấn tận sức mình."
Không thấy pháp sinh diệt,
Tốt hơn sống một ngày,
Thấy được pháp sinh diệt."
Không thấy câu bất tử,
Tốt hơn sống một ngày,
Thấy được câu bất tử."
Không thấy pháp tối thượng,
Tốt hơn sống một ngày,
Thấy được pháp tối thượng."
Ngăn tâm làm điều ác.
Ai chậm làm việc lành,
Ý ưa thích việc ác."
Chớ tiếp tục làm thêm.
Chớ ước muốn điều ác,
Chứa ác, tất chịu khổ."
Nên tiếp tục làm thêm.
Hãy ước muốn điều thiện,
Chứa thiện, được an lạc."
Khi ác chưa chín muồi,
Khi ác nghiệp chín muồi,
Người ác mới thấy ác."
Khi thiện chưa chín muồi.
Khi thiện được chín muồi,
Người hiền thấy là thiện."
Cho rằng "chưa đến mình ",
Như nước nhỏ từng giọt,
Rồi bình cũng đầy tràn.
Người ngu chứa đầy ác
Do chất chứa dần dần."
Cho rằng "Chưa đến mình, "
Như nước nhỏ từng giọt,
Rồi bình cũng đầy tràn.
Người trí chứa đầy thiện,
Do chất chứa dần dần."
Người buôn tránh đường hiểm.
Muốn sống, tránh thuốc độc,
Hãy tránh ác như vậy."
Có thể cầm thuốc độc.
Không thương tích, tránh độc,
Không làm, không có ác."
Người thanh tịnh, không uế,
Tội ác đến kẻ ngu,
Như ngược gió tung bụi."
Kẻ ác sinh địa ngục,
Người thiện lên cõi trời,
Vô lậu chứng Niết Bàn."
Không lánh vào động núi,
Không chỗ nào trên đời,
Trốn được quả ác nghiệp."
Không lánh vào động núi,
Không chỗ nào trên đời,
Trốn khỏi tay thần chết."
Mọi người sợ tử vong.
Lấy mình làm ví dụ
Không giết, không bảo giết."
Mọi người thích sống còn;
Lấy mình làm ví dụ,
Không giết, không bảo giết."
Ai dùng trượng hại người,
Ðể tìm lạc cho mình,
Ðời sau không được lạc."
Không dùng trượng hại người,
Ðể tìm lạc cho mình,
Ðời sau được hưởng lạc."
Nói ác, bị nói lại,
Khổ thay lời phẩn nộ,
Ðao trượng phản chạm mình."
Như chiếc chuông bị bể.
Ngươi đã chứng Niết Bàn
Ngươi không còn phẩn nộ."
Lùa bò ra bãi cỏ;
Cũng vậy, già và chết,
Lùa người đến mạng chung."
Không ý thức việc làm.
Do tự nghiệp, người ngu
Bị nung nấu, như lửa."
Làm ác người không ác.
Trong mười loại khổ đau,
Chịu gấp một loại khổ."
Thân thể bị thương vong,
Hoặc thọ bệnh kịch liệt,
Hay loạn ý tán tâm."
Hay bị vu trọng tội;
Bà con phải ly tán,
Tài sản bị nát tan."
Bị hỏa tai thiêu đốt.
Khi thân hoại mạng chung,
Ác tuệ sanh địa ngục."
Bện tóc, tro trét mình,
Tuyệt thực, lăn trên đất,
Sống nhớp, siêng ngồi xổm,
Làm con người được sạch,
Nếu không trừ nghi hoặc."
Nhưng an tịnh, nhiếp phục,
Sống kiên trì, phạm hạnh,
Không hại mọi sinh linh,
Vị ấy là phạm chí,
Hay sa môn, khất sĩ."
Người biết thẹn, tự chế,
Biết tránh né chỉ trích
Như ngựa hiền tránh roi."
Hãy nhiệt tâm, hăng hái,
Với tín, giới, tinh tấn,
Thiền định cùng trạch pháp.
Minh hạnh đủ, chánh niệm,
Ðoạn khổ này vô lượng."
Kẻ làm tên nắn tên,
Người thợ mộc uốn ván,
Bậc tự điều, điều thân."