KINH THỦ LĂNG NGHIÊM TÔNG THÔNG

Nhẫn Tế Thiền Sư

-o0o-

QUYỂN II

PHẦN THỨ HAI: PHẦN CHÁNH TÔNG
CHƯƠNG I: CHỈ BÀY CHÂN TÂM
MỤC BA: PHẬT NÊU RA TÁNH THẤY NGOÀI CÁC NGHĨA
PHẢI VÀ CHẲNG PHẢI
I. NGHI TÁNH THẤY HIỆN Ở TRƯỚC MẮT

      Kinh: Ông A Nan bạch Phật rằng:

      - Thưa Thế Tôn, nếu cái Thấy đó (Kiến Tinh) thật là Diệu Tánh của tôi, thì cái Chân Tánh đó hiện đang ở trước mắt tôi. Cái Thấy đó thật là tôi, thì thân tâm tôi hiện giờ lại là vật gì? Mà nay thân tâm này thật có phân biệt, còn cái Thấy kia lại không phân biệt riêng gì với thân tôi. Nếu nó thật là Tâm tôi, khiến cho tôi hiện nay có thấy, thì cái Tánh Thấy ấy thật là tôi mà thân này không phải là tôi. Thế thì đâu có khác gì trước kia Như Lai đã hỏi vặn rằng: Vật thấy được tôi. Xin Phật rũ lòng đại từ, mở bày cho kẻ chưa ngộ.

      Thông rằng: Đoạn trước nói: Nhận vật lấy làm mình. Đoạn này nói:Mê mình làm vật. Trước thì nói: Ở nơi Vọng mà lựa chọn cái Chân. Tức là tự Thân Mình mà lại gọi là vật. Ở đây thì Lấy Chân mà hòa với Vọng, thì muôn vật không có gì chẳng phải là Mình. Ở nơi Vọng mà chọn lựa cái Chân, mà nói Mình và Vật khác nhau, còn có thể tự biện ra.

      Chứ đến chỗ: Lấy Chơn mà hòa với Vọng. Để nói Ta với Vật đều đồng thì thật là khó hiểu. Vì thế A Nan nói: Nếu hay chuyển được vật tức đồng Như Lai. Vậy thì cái Thấy này có khắp pháp giới, chỗ Thấy là núi là sông đều là Diệu Tánh của ta đó, nhỉ. Nay cái Diệu Tánh này bày trước mặt ta. Nếu cái Thấy ở trước mặt đã là Chân Tánh của ta, thì cái thân tâm phụ thêm này lại là cái gì? Nếu nói cái thân tâm chẳng phải là Tánh thì hiện giờ thân tâm vẫn hay biết rành rẽ. Nếu nói cái bày trước mặt đều là Tánh thì cái Thấy đó chẳng phân biệt được thân ta.

      Nếu nói cái Thấy ấy vô hình, hồn nhiên cùng vật đồng thể, đúng là Bổn Tâm ta, có cảm mà ứng, khiến cho ta hiện giờ có thể thấy được, vậy Tánh Thấy chính thật là ta, đầy khắp trước mặt, mà sao lại có một cái thân trơ trọi ù lì lại chẳng phải là ta! Nào khác gì trước đây Như Lai đã hỏi vặn: Ông đã thấy vật, vật cũng phải thấy ông. Cái Thấy này cũng bèn là ở ngoài, sao lại nói được đó là Chơn Tánh của ta?

      Cứ theo chỗ thấy của Ông A Nan tựa hồ trộm thấy được cái Tịch Diệt hiện tiền. Chỉ vì Ngã Kiến chưa trừ, ánh sáng chưa thấu thoát, trước mặt còn mơ hồ có vật, nên chưa thể hòa lẫn Ta Vật, tiêu hết Phải Trái vậy.

      Tổ Thạch Đầu nhân xem bộ Triệu Luận đến chỗ:

      Hội muôn vật làm mình, thì chỉ có bậc Thánh Nhân mà thôi. Không có Mình nên không có chỗ nào chẳng phải là Mình! Pháp Thân không hình tượng, ai đâu có ta người? Gương tròn chiếu diệu giữa hư không, muôn vật nhiệm mầu mà tự hiện. Gương Trí còn chẳng phải một, nào nói được chuyện đến đi?

      Tuyệt làm sao lời nói ấy!

      Sau này có vị tăng hỏi Tổ Trường Sa:

      - Làm sao chuyển được núi sông, quốc độ trở về nơi mình? Tổ Sa nói:

      - Làm sao chuyển được tự mình thành núi sông, quốc độ?

      Tăng nói:

      - Thưa, chẳng hiểu. Tổ Sa nói:

      - Dưới thành Hồ Nam thích nuôi dân.

      Gạo rẻ, củi nhiều đủ bốn phương.

      Vị tăng không có lời nói. Ngài bèn khai thị bằng bài kệ:

Ai nói sông núi chuyển?
Sông núi chuyển về đâu?
Viên thông không hai phía,
Pháp Tánh vốn không về.

Dịch:

Thùy vấn sơn hà chuyển?
Sơn hà chuyển hướng thùy?
Viên thông vô lưỡng bạn,
Pháp Tánh bổn vô quy.

      Đọc lời của hai vị tôn túc mà có nghi cái nghi của Ông A Nan, thì có thể vỡ lở băng tan vậy.
 

      Kinh:

      Phật bảo Ông A Nan:

      - Nay ông nói rằng: Cái Thấy ở trước mắt ông. Nghĩa ấy không đúng. Nếu thật ở trước mắt ông và ông thật thấy được thì cái Thấy ấy (Kiến Tinh) đã có chỗ ở, không phải không thể chỉ ra được. Nay tôi và ông ngồi trong rừng Kỳ Đà, trông khắp rừng, suối và các điện, đường, trên đến mặt trời, mặt trăng, trước đối có sông Hằng. Nay ông bây giờ trước tòa sư tử của tôi, đưa tay chỉ bày trong các thứ hình tướng kia: Chỗ im mát là rừng, cái sáng là mặt trời, ngăn ngại là vách, thông suốt là hư không, như thế cho đến cỏ cây, mảy mún, nhỏ lớn khác nhau, nhưng đã có hình thì không cái gì là không chỉ thẳng ra được. Vậy, nếu quả cái Thấy hiện ở trước mắt ông, thì ông hãy lấy tay chỉ rõ đích xác cái gì là cái Thấy. A Nan, ông nên biết: Nếu hư không là cái Thấy thì hư không đã thành cái Thấy, cái gì mới là hư không? Nếu vật là cái Thấy, thì vật đã thành cái Thấy, cái gì mới là vật? Ông hãy chia chẻ tỉ mỉ muôn tượng để tách ra cái Thấy trong sạch, sáng suốt mà chỉ bày cho Ta như các vật kia, rõ ràng không nhầm lẫn.

      Ông A Nan bạch Phật:

      - Nay tôi ở trong giảng đường này, xa trông đến sông Hằng, trên đến mặt trời, mặt trăng.Đưa tay chỉ ra, đưa mắt mà xem thì những cái chỉ ra được đều là vật, chứ không có cái gì là cái Thấy. Thế Tôn, như lời Phật dạy, chẳng những hàng hữu lậu sơ học, Thanh Văn như chúng tôi, mà cho đến các vị Bồ Tát cũng không thể ở nơi hiện tượng muôn vật chỉ ra cái Thấy mà lìa ngoài tất cả vật lại có riêng tự tánh.

      Phật nói:

      - Đúng thế, đúng thế!
 

      Phật lại bảo Ông A Nan:

      - Như lời ông nói: Không có cái Thấy mà lìa ngoài tất cả vật lại riêng có tự tánh, do đó trong tất cả các vật chỉ ra được, không có cái gì là cái Thấy cả. Nay ta lại bảo ông: Ông cùng Như Lai ngồi trong rừng Kỳ Đà, lại xem vườn rừng cho đến mặt trời, mặt trăng, đủ thứ hình tượng khác nhau, chắc không có cái Thấy cho ông chỉ ra được. Vậy ông hãy phát minh trong các vật đó, cái gì chẳng phải là cái Thấy?

      Ông A Nan bạch:

      - Quả thật, tôi nhìn khắp rừng Kỳ Đà này chẳng biết trong đó có cái gì không phải là cái Thấy. Tại sao thế? Nếu cái cây chẳng phải là cái Thấy thì làm sao thấy được cây? Còn nếu cái cây là cái Thấy thì sao lại là cây? Như thế cho đến nếu hư không chẳng phải là cái Thấy, thì làm sao thấy hư không. Nếu hư không tức là cái Thấy, thì sao lại là hư không? Tôi lại suy nghĩ: trong muôn vật đó, phát minh cho kỹ lưỡng, thật không có cái gì chẳng phải là cái Thấy cả.

      Phật nói:

      - Đúng thế, đúng thế!

      Thông rằng: Ông A Nan đã biết: Cái chỉ được đều là vật, không có cái gì là cái Thấy. Thì thân tâm ta cho đến núi sông bên ngoài, không có Tánh Thấy riêng biệt có thể chỉ ra được, mà sao lại nói: Nay cái Diệu Tánh ấy hiện bày trước mặt tôi? Hơn nữa, đã biết: Trong muôn tượng, không có cái gì chẳng phải là cái Thấy. Tức thân tâm ta cho đến núi sông bên ngoài không có cái gì chẳng phải là Tánh Thấy, sao lại còn hỏi: Tánh Thấy thật là tôi, mà thân chẳng phải là tôi?

      Đức Thế Tôn bèn khiến ông tự phát huy, khiến cái nghi ngờ từ trước được giải tan ngay.

      Xưa, thầy Thủ Tòa Tử Chiêu hỏi Hòa Thượng Pháp Nhãn:

      - Hòa Thượng khai đường kế pháp người nào?

      Tổ Nhãn rằng:

      - Ngài Địa Tạng.

      Thầy Chiêu nói:

      - Rất phụ phàng Tiên Sư Trường Khánh!

      Tổ Nhãn:

      - Tôi chẳng hiểu một lời chuyển ngữ của Ngài Trường Khánh.

      Thầy Chiêu nói:

      - Sao không hỏi? Tổ Nhãn:

      - Ở trong muôn tượng, lộ riêng thân. Ý là sao?

      Thầy Chiêu bèn dựng đứng cây phất tử.

      Tổ Nhãn:

      - Đó là cái học được ở chỗ Ngài Trường Khánh, còn riêng Thủ Tòa thì sao?

      Thấy Chiêu không nói được.

      Tổ Nhãn nói:

      - Chỉ như "Ở trong muôn tượng, lộ riêng thân", đó là bác bỏ muôn tượng hay không bác bỏ muôn tượng?

      Thầy Chiêu đáp:

      - Chẳng bác bỏ. Tổ Nhãn nói:

      - Hai cái!

      Hỏi những người chung quanh, đều nói:

      - Bác bỏ muôn tượng. Tổ Nhãn nói:

      - Ở trong muôn tượng, lộ riêng thân, cái Phù trừ quỉ!

      Về sau, Thượng Tọa Tử Phương cũng từ Trường Khánh đến.

      Tổ Nhãn lại đưa ra câu nói ấy. Thầy Tử Phương cũng dựng phất tử.

      Tổ Nhãn nói:

      - Như thế này thì lại tranh cãi được! Thầy Phương nói:

      - Tôn ý của Hòa Thượng như thế nào?

      Tổ Nhãn đáp:

      - Kêu cái gì làm muôn tượng?

      Thầy Phương:

      - Người xưa chẳng bác bỏ muôn tượng!

      Tổ Nhãn nói:

      - Ở trong muôn tượng, lộ riêng thân. Nói gì bác, chẳng bác?

      Thầy Tử Phương bỗng tỏ ngộ lời nói trước của Tổ Pháp Nhãn.

      Cái loại cơ duyên này vốn từ chỗ Ngài Địa Tạng mà đắc, làm sao chẳng phải nói pháp Ngài Địa Tạng!

      Mới đầu, Tổ Pháp Nhãn cùng với thầy Thiệu Tu, Pháp Tấn ba người đi đến Ngài Địa Tạng. Ngồi sưởi mà bàn về bộ Triệu Luận. Đến câu: Trời đất cùng ta đồng gốc. Ngài Địa Tạng hỏi:

      Núi sông, đất đai với tự kỷ của Thượng Tọa là đồng hay khác?

      Ngài Pháp Nhãn đáp:

      - Khác. Tổ Tạng đưa lên hai ngón tay.

      Ngài Nhãn nói:

      - Đồng.

      Tổ Tạng lại đưa lên hai ngón tay, rồi đứng lên bỏ đi.

      Tuyết ngưng, ba người từ giã ra về.

      Tổ Tạng đưa tiễn ra cửa, rồi nói:

      Bình thường, Thượng Tọa hay nói: Tam giới duy tâm, vạn pháp duy thức.

      Bèn chỉ phiến đá ngoài sân, hỏi:

      - Hãy thử nói phiến đá kia là ở trong tâm hay ở ngoài tâm? Ngài Pháp Nhãn nói:

      - Ở trong tâm. Tổ Tạng nói:

      - Người hành cước vì lý do nào mà lại để phiến đá ở trong tâm?

      Ngài Pháp Nhãn cùng quẫn, không sao đáp được, bèn ném áo xuống chiếu, ở lại để cầu quyết trạch. Hơn một tháng, ngày kia Ngài trình kiến giải, nói cái lý đạo.

      Tổ Tạng nói:

      - Phật Pháp chẳng phải như thế. Ngài Pháp Nhãn nói:

      - Tôi đã hết lời, tuyệt lý rồi. Tổ Tạng nói:

      - Nếu luận Phật Pháp, thì hết thảy hiện thành.

      Ngài Pháp Nhãn, ngay dưới câu nói đại ngộ. Mới tin rằng chỗ học được với Ngài Trường Khánh là chưa tới.

      Ngài Thiên Đồng tụng rằng:

Lìa niệm: thấy Phật,
Dẹp trần: ra kinh.
Hiện thành gia pháp,
Nào lập môn đình?
Trăng cùng thuyền lướt, sông trong vắng,
Xuân theo ngọn cỏ ngấn tươi xanh.
Bác, chẳng bác - Nghe cho kỹ!
Ba đường hoang trống về liền được,
Tùng cúc thuở xưa hương vẫn thơm.

Dịch:

Ly niệm kiến Phật,
Phá trần xuất kinh.
Hiện thành gia pháp,
Thùy lập môn đình.
Nguyệt trục chu hành giang luyện tịnh,
Xuân thùy thảo thượng thiên ngấn thanh.
Bác, bất bác thinh đinh ninh,
Tam kính tựu hoang quy tiện đắc.
Cựu thời tùng cúc thượng phương hình.

      Hãy lấy tắc công án này cùng với đoạn kinh trên, lật đi lật lại cho rõ ràng mùi mẻ, thì chẳng biết là Ông Quách Tượng giải thích Trang Tử, hay Trang Tử giải thích Quách Tượng?

      Kinh:

      - Khi ấy, trong đại chúng những vị chưa chứng quả Vô Học nghe Phật nói thế, mờ mịt chẳng biết nghĩa ấy đầu đuôi thế nào, nên đồng thời sợ hãi, mất chỗ bám níu.Như Lai biết đại chúng tâm niệm rối loạn, sanh lòng thương xót, an ủi Ông A Nan và đại chúng rằng:

      - Này các trai lành, bậc Vô Thượng Pháp Vương, thật là Chân Thật Ngữ: như tánh Chân Như mà nói, không dối, không vọng, không phải là bốn thứ nghị luận càn dở Bất Tử của nhóm Mạt Già Lê. Ông hãy suy nghĩ chín chắn, chớ phụ lòng thương mến của Ta.

      Thông rằng: Mờ mịt chẳng biết nghĩa ấy trước sau thế nào? Trước là, Cái Thấy chẳng phải là vật. Sau là, Cái Thấy chẳng phải là không phải vật. Cái trước tức là: Chân Tánh hiện tiền, cái sau tức là: Không thể chỉ ra được. Cho nên mờ mịt mất chỗ bám níu vậy.

      Chân Thật Ngữ v.v... tức là năm lời nói trong Kim Cang Bát Nhã:

      - Phật Chân Ngữ thì chung với Nhị Thừa;

      - Phật Thật Ngữ thì chung đồng với hàng Bồ Tát;

      - Phật Như Ngữ thì không chung với Bồ Tát hay Nhị Thừa;

      - Phật Vô Thật Ngữ;

      - Phật Vô Hư Ngữ. Vô Hư nên không là lời lừa dối, Vô Thật nên chẳng có khác lời. Chỗ thấy chưa dứt khoát cho nên nói “Chẳng khác”. Đây chỉ để nói tóm là không vọng ngữ.

      Trong Luận Bà Sa:

      - Ngoại đạo cho trời là thường trụ, gọi là Bất Tử, cho rằng đáp lời mà chẳng rối loạn thì sanh về cõi trời kia. Nếu thật chẳng biết mà vội trả lời, thì sợ thành Kiểu Loạn. Nên khi hỏi thì đáp những lời bí mật, không cần phải nói ra đây. Hoặc là đáp một cách bất định. Phật quở rằng: Đó thật là kiểu loạn.

      Đức Thế Tôn, nhân có ngoại đạo hỏi:

      - Hôm qua Ngài thuyết pháp gì?

      Phật đáp:

      - Thuyết định pháp.

      Ngoại đạo lại hỏi:

      - Hôm nay thuyết pháp gì?

      Ngài đáp:

      - Bất định pháp.

      Ngoại đạo nói:

      - Hôm qua giảng định pháp, hôm nay sao lại giảng bất định pháp?

      Đức Phật nói:

      - Hôm qua định, hôm nay chẳng định.

      Hãy nói xem lời nói này của Thế Tôn là như Tánh Chân Như mà nói hay là kiểu loạn? Hãy tham!
 

      Kinh: Lúc ấy, Ngài Pháp Vương Tử Văn Thù Sư Lợi thương xót hàng tứ chúng, ở giữa đại chúng, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ chân Phật, chắp tay cung kính mà bạch Phật rằng:

      - Thưa Thế Tôn, các đại chúng đây không ngộ được chỗ Như Lai phát minh hai nghĩa Tức Là (Thị) và Chẳng Phải Là (Phi Thị) nơi hai thứ Cái Thấy và Sắc Không. Thưa Thế Tôn, nếu những hình tượng tiền trần sắc không trước mắt tức là cái Thấy thì phải có chỗ chỉ ra được. Còn nếu chẳng phải là cái Thấy thì lẽ ra không thể thấy được. Nay đại chúng không rõ nghĩa ấy về đâu, nên mới kinh sợ, chứ không phải căn lành đời trước kém thiếu. Kính mong Như Lai thương xót, phát minh cho rõ: Các vật tượng này và cái Thấy ấy vốn là vật gì mà ở trong đó không có các nghĩa Phải (Thị) cùng Chẳng Phải (Phi Thị)?

      Phật bảo Ngài Văn Thù cùng tất cả đại chúng rằng:

      - Mười phương Như Lai và các Đại Bồ Tát ở trong Tự Trụ Tam Ma Địa, thì trong ấy, Cái Thấy và Cái Được Thấy cùng các chỗ Tưởng Tướng đều như hoa đốm giữa hư không, vốn không chỗ có. Cái Thấy cho đến những Cái Được Thấy, tất cả vốn là Thể Bồ Đề sáng sạch nhiệm mầu. Làm sao ở trong đó lại có Phải hay Chẳng Phải?

      Thông rằng: Đức Văn Thù là thầy của bảy vị Phật thời quá khứ, quen thuyết Như Lai Thiền, nên yêu cầu Thế Tôn phát minh ra các vật tượng và cái Thấy vốn là vật gì. Trước, Đức Thế Tôn đã dạy: Sao chẳng biết sắc thân cho đến núi sông, hư không, đại địa đều là vật ở trong cái Chân Tâm Diệu Minh này. Đã mở toang rõ ràng ra rồi, còn nói gì nữa! Vậy mà ở trong đó, bác bỏ vạn tượng thì mới có cái Chẳng Phải, không bác bỏ vạn tượng thì bèn có cái Phải. Hai tướng Phải, Chẳng Phải thật cùng cực vi tế, chỉ có cái Thấy chân chánh trực tiếp Thể Bồ Đề Vô Thượng mới có đường thoát thân. Cái Tâm Tánh Diệu Tịnh sáng suốt này tức là Tự Trụ Tam Ma Địa của Bồ Tát. Ở trong cái Tự Định này thì thoát hẳn căn trần nên cái Thấy cùng cái Được Thấy đều bất khả đắc.

      Sắc Không là duyên cho cái Thấy, cho đến Tưởng Tướng là duyên của cái Ý, thuộc về sáu Trần. Thấy, Nghe, Hay, Biết thuộc về sáu Thức. Chứng Bồ Đề, không chỉ là Sở không, mà Năng cũng không. Nên nói: Vốn không chỗ có, Năng Sở đều không. Cái Thấy cùng cái Được Thấy, hiện là vắng lặng. Tức đó là cái Thể Bồ Đề sáng sạch nhiệm mầu, chẳng kịp luận bàn, chẳng dung phân biệt. Nhất Thiết Trí thanh tịnh, không hai, không hai phần, vì không riêng, không dứt, là vậy. Trong đó, làm sao có được phân biệt để mà nói: Cái này phải thật cái Thấy, cái này chẳng phải cái Thấy? Nếu gượng sanh Phải hay Chẳng Phải, thì cũng như mắt bệnh, vọng thấy Không hoa. Nơi Chân Tánh Bồ Đề, nào đâu dính dáng!

      Ngài Thạch Sương ban đầu đến viếng Tổ Đạo Ngô, hỏi rằng:

      - Như thế nào là “Chạm mắt là Bồ Đề”? Tổ Ngô liền gọi:

      - Sa di!

      Sa di lên tiếng dạ.

      Tổ nói: “Thêm nước vào tịnh bình đi!”

      Chập lâu rồi hỏi lại Ngài Thạch Sương:

      - Ông vừa mới hỏi cái gì thế? Ngài Thạch Sương vừa định nói, Tổ Ngô bèn quay về phương trượng.

      Ngài Thạch Sương bèn tỉnh ngộ.

      Tổ Đơn Hà tụng rằng:

Buông tay trở lại, khéo làm Cơ!
Trong tiếng bình thường trí súng, cờ,
Hỏi trùng, định đáp, về phương trượng,
Câu ấy, phân minh lại chẳng ngờ.

      Muốn biết cái đạo lý "Chẳng Ngờ", phải hỏi Ngài Thạch Sương mới được!

      Về sau, có nhà sư hỏi Tổ Thạch Sương:

      - Trong khoảng gang tấc, vì sao chẳng thấy mặt thầy?

      Tổ Sương, cách cửa sổ, lên tiếng rằng:

      - Đạo ta cùng khắp chẳng từng che!

      Nhà sư lại đem đến hỏi Tổ Tuyết Phong:

      - Cùng khắp chẳng che, ý chỉ thế nào?

      Tổ Phong đáp:

      - Có chỗ nào mà chẳng phải là Thạch Sương?

      Tổ Sương nghe được rồi nói rằng:

      - Cái lão già ấy bám vào để chết cho lẹ!

      Tổ Phong nghe được, bèn nói:

      - Tội lỗi của lão tăng vì chỉ dư một chữ Là, mà dẫn người vào trong hang Tình giải, may gặp Thạch Sương mổ xẻ, phanh phui.

      Trong khoảng mảy lông, chẳng phải là bậc có mắt thì nào có biện ra nổi!
 

      Kinh: Văn Thù, nay ta hỏi ông:

      - Như ông chính là Văn Thù, vậy thì còn có Văn Thù nào tức là Văn Thù nữa hay không?

      - Bạch Thế Tôn, đúng thế! Tôi chính thật là Văn Thù, không có cái gì tức là Văn Thù nữa. Tại sao thế? Nếu có cái "Tức La" nữa thì thành ra hai Văn thù, nhưng giờ đây tôi chẳng phải không là Văn Thù. Trong đó, quả thật không có hai tướng Tức Là hay Chẳng Phải.

      Thông rằng: Câu "Tôi chính thật là Văn Thù" trả lời nghĩa thứ nhất, bày ra cái Tâm Thể Bồ Đề sáng sạch, nhiệm mầu.

      Câu: Không có cái gì tức là Văn Thù nữa, trả lời nghĩa thứ hai, phá cái chấp Sắc Không là cái Thấy.

      Câu: Chẳng phải không là Văn Thù, trả lời nghĩa thứ ba, phá cái chấp Sắc Không chẳng phải là cái Thấy.

      Nếu bảo rằng: Sắc Không là Chơn Kiến, thế là từ Vọng mà biện Chơn, do đó, đối với Cái Chơn của không Vọng thành ra hai nghĩa, nên nói: Nếu có Tức là Văn Thù thì thành ra hai Văn Thù.

      Nếu bảo rằng: Sắc Không chẳng phải là Chân Kiến, thế mà toàn thể vọng cảnh là chân, nên mới nói: Giờ đây tôi chẳng phải là không Văn Thù.

      Tổ Lạc Phổ bảo với đại chúng:

      - Nay có một việc muốn hỏi các ông: Nếu nói là Phải tức là trên đầu chồng thêm đầu, nếu nói là Chẳng Phải, tức là chặt đầu mà cầu sống.

      Thầy Đệ Nhất Thủ Tòa nói:

      - Núi xanh thường cất bước, dưới mặt trời chẳng khêu đèn. Tổ Phố nói:

      - Đó là thời tiết nào mà nói lời ấy? Khi ấy, có thầy Thượng Tọa Ngạn trả lời rằng:

      - Lìa hai lối ấy, xin Hòa Thượng chớ hỏi! Tổ Phố nói rằng:

      - Chưa đúng trong đó. Nói lại đi! Thầy Ngạn đáp:

      - Ngạn này theo thì nói không cùng tận!

      Tổ Phố nói:

      - Ta chẳng kể ông cùng tận hay chẳng cùng tận!

      Đáp:

      - Ngạn theo hay không theo ấy, chỉ đối với Hòa Thượng.

      Tổ Phố bèn thôi.

      Ngài Tu Sơn Chủ kệ rằng:

Tức là cột, chẳng thấy cột,
Chẳng phải cột, chẳng thấy cột.
Thị , Phi đã bỏ hết,
Trong Thị Phi, mời dùng.
Thị trụ bất kiến trụ,

Phi trụ bất kiến trụ.
Thị Phi dũ khứ liễu,
Thị Phi lý tiến thủ.

      Đối với hai tắc trên mà thấu thoát, thì Thị, Phi có thể tiêu tan hết!

      Xưa, Ngài Phong Can muốn đi chiêm bái Ngũ Đài Sơn, hỏi Ngài Hàn Sơn và Thập Đắc rằng:

      Các ông cùng ta đi thăm Ngũ Đài, tức là đồng lưu của ta; nếu chẳng cùng ta đi thăm Ngũ Đài thì chẳng phải là đồng lưu của ta!

      Ngài Hàn Sơn hỏi:

      - Ông đi Ngũ Đài làm gì?

      Ngài Phong Can đáp:

      - Lễ bái Văn Thù.

      Ngài Hàn Sơn nói:

      - Ông chẳng phải là đồng lưu của ta.

      Ngài Phong Can một mình đi vào Ngũ Đài, gặp một ông lão, bèn hỏi:

      - Chẳng phải là Văn Thù ư?

      Đáp:

      - Há lại có hai Văn Thù?

      Ngài bèn lễ bái, chưa kịp đứng lên, bỗng nhiên chẳng còn thấy.

      Tổ Triệu Châu nói thay rằng:

      - Văn Thù, Văn Thù, lại Văn Thù! Ba phen bỏ Hạ, Ông Ca Diếp muốn bạch chùy đuổi ra. Vừa cầm dùi lên thì thấy có trăm ngàn, vạn, ức Văn Thù. Ông Ca Diếp dùng hết thần lực mà chùy không dỡ nổi. Đức Thế Tôn bèn hỏi Ông Ca Diếp: “Ông định đuổi Văn Thù nào?” Ông Ca Diếp không đáp được”. Tổ Thiên Đồng nêu ra rằng:

      - Ông Đầu Đà sắc vàng có tâm mà không có mật. Cứ hết lệnh mà làm! Chớ bảo trăm, ngàn, vạn, ức Văn Thù. Ngay cái Lão Cù Đàm mặt vàng ấy cũng phải đuổi ra! Nếu có thể như vậy thì không những dựng thẳng Chân Phong mà cũng khiến người sau biết rằng học trò của thầy tu ta khỏi cho rằng ông ngăn cản Phật Tổ chẳng được!

      Khoái thay! Khoái thay! Phải nên như vậy mà thấy. Ắt là cái Tâm Thể Bồ Đề sáng sạch nhiệm mầu cũng không có chỗ bám níu, làm sao mà có được hai tướng Thị, Phi?

      Kinh: Phật dạy:

      - Tánh Thấy mầu sáng này cùng các thứ Không, Trần cũng lại như thế. Vốn là Chân Tâm Bồ Đề Vô Thượng, tròn sáng, mầu sạch mà lầm nhận cho là Sắc, Không cho đến các thứ Thấy, Nghe. Như mặt trăng thứ hai. Hai mặt trăng ấy, cái nào là mặt trăng thật, cái nào chẳng phải là mặt trăng? Văn Thù! Chỉ có một mặt trăng thật, trong đó tự không có cái Tức Là mặt trăng hay cái Chẳng Phải là mặt trăng!

      Thông rằng: Câu Vốn là Chân Tâm Bồ Đề Vô Thượng, tròn sáng mầu sạch mà lầm nhận là Sắc, Không cùng với các thứ Thấy, Nghe, cùng với câu ở đoạn trước: Mê muội thành ra hư không, trong cái hư không mê muội ấy, kết cái tối tăm thành ra có Sắc, Sắc xen lẫn với vọng tưởng, tưởng tướng làm thân, nhóm các duyên lay động bên trong, rong ruổi theo cảnh vật bên ngoài, rồi lấy cái tướng mờ mịt lăng xăng đó làm Tâm Tánh, thì chỗ sanh khởi giống nhau, đều do lấy vọng tưởng làm chỗ sùng mộ vậy. Vọng tưởng là gốc bệnh, như dụi mắt mà thấy vậy. Vốn là một Chân Tâm Mầu Sáng mà lấy cái thấy vọng tưởng phân biệt để nhìn, bèn có cái thấy sắc không, nghe thấy. Cái vọng thấy và cái vọng được thấy này há có thể lìa Chân Tâm mà có tự thể sao? Đã gọi nó là Sắc, Không, Nghe, Thấy thì cách Chân Tâm xa rồi vậy. Ví như vốn một mặt trăng chơn thật, mà dùng cái thấy phân biệt của sự dụi mắt mà nói là có mặt trăng thứ hai. Cái mặt trăng thứ hai này há có thể lìa ngoài mặt trăng thật mà có tự thể sao? Đã gọi nói là mặt trăng thứ hai thì cách xa mặt trăng thật rồi đó. Cho nên, ở nơi Sắc, Không, Nghe, Thấy mà vọng làm chuyện đo lường mò mẫm rồi cho Sắc, Không, Nghe, Thấy "tức là" Chân Tâm cũng không được, mà cho rằng Chẳng Phải Chân Tâm cũng không được! Lấy Vọng tìm Chơn: Chơn theo Vọng mà chuyển! Cũng như ở nơi mặt trăng thứ hai mà vọng làm chuyện tính toán mò mẫm, lấy đó cho rằng Tức Là mặt trăng thì không được, mà cho là Chẳng Phải mặt trăng cũng không được! Lấy cái dụi mắt tìm trăng, trăng tùy theo dụi mắt mà chuyển!

      Cái Tâm này vốn Chơn, bởi tùy Vọng Tưởng mà đổi. Như mặt trăng vốn thật, bởi do dụi mắt mà dời. Chỉ dứt trừ vọng tưởng ắt chỉ còn một Tâm Thể tròn sáng nhiệm mầu, không thấy có sắc, không, không thấy cái thấy nghe, thì Phải, Chẳng Phải do đâu mà lập? Chỉ trừ sự dụi mắt, ắt độc một mặt trăng, xưa nay vẫn thế, có đâu mặt trăng thứ hai mà Phi mà Thị?

      Chỗ này tức là đoạn văn trước nói: Tôi chính thật Văn Thù... Trong đó thật không hề có hai tướng phải cùng chẳng phải, nên đoạn này nói: Cũng lại như thế.

      Xưa, Ngài Vân Nham đang quét sân.

      Tổ Đạo Ngộ nói:

      - Việc nhỏ mọn quá. Vân Nham nói:

      - Cần biết có cái chẳng nhỏ mọn.

      Tổ Đạo Ngộ nói:

      - Như thế ắt có mặt trăng thứ hai vậy.

      Ngài Vân Nham đưa chổi lên, nói:

      - Cái này là mặt trăng thứ mấy?

      Tổ Đạo Ngộ bèn thôi mà bỏ đi.

      Tổ Huyền Sa riêng nói rằng:

      - Đích thị là mặt trăng thứ hai! Tổ Trường Khánh rằng:

      - Bị người ta xây ngược chổi che đến mặt, còn làm quái gì nữa!

      Tổ Sa bèn thôi. Tổ Vân Môn nói:

      - Tôi thấy tớ thì ân cần.

      Ngài Thiên Đồng tụng rằng:

Nhờ nhau như thế rõ môn đầu,
Được dụng, tùy nghi cũng tiện thôi.
Xương voi trước hang tay rắn múa,
Chỗ làm hồi nhỏ, già biết thẹn.

      Tổ Tuyết Phong từng khai thị chúng rằng:

      - Núi Nam có một con miết tỵ xà( ), tất cả các ông cần phải xem cho kỹ. Tổ Vân Môn cầm cây gậy ném ra trước mặt, làm bộ sợ hãi.

      Chỗ này há chẳng phải là: Tôi thấy tớ thì ân cần, sao? Cùng với Tổ Vân Nham đưa cây chổi lên nào có khác! Cho nên mới nói: Già biết thẹn, vậy.

      Thiền sư Tây Viên Tạng một ngày kia tự nấu nước tắm. Có nhà sư hỏi:

      - Sao chẳng sai Sa di?

      Tổ Viên vỗ tay ba lần.

      Vị sư kể lại với Tổ Tào Sơn.

      Tổ Sơn nói:

      - Cái vỗ tay, tựu trung là việc kỳ quái của Tây Viên. Một Ngón Tay Thiền của Câu Chi, cũng vì chỗ thừa đương mà chẳng chịu kham nhận vậy. Vị sư lại hỏi:

      - Ngài Tây Viên vỗ tay, há chẳng phải là chuyện một bên mé của con tôi, cái tớ sao? Tổ Sơn nói:

      - Phải. Hỏi:

      - Hướng thượng lại có chuyện hay không?

      Tổ Sơn rằng:

      - Có. Hỏi:

      - Như thế nào là chuyện hướng thượng?

      Tổ Sơn nói:

      - Cái đồ con tôi, cái tớ. Xem cái lối đề xướng ấy của các vị lão túc, chính là sợ cho người nhận Tớ Làm Chồng, sa vào trong kiến giải mặt trăng thứ hai.

      Kinh:

      - Vậy nên, hiện nay các ông phát minh các thứ Xem Thấy và trần cảnh đều là vọng tưởng, thì không thể ở trong đó mà chỉ ra Phải hay Chẳng Phải. Nhưng do tất cả đều là Chân Tâm nhiệm mầu sáng suốt nên có thể làm cho các ông ra khỏi các nghĩa Chỉ được và Không chỉ được.

      Thông rằng: Nếu chưa thấy Tánh thì Tánh ở trong cái Thấy, cùng tên là Kiến Tinh, đủ các thứ vọng tưởng phân biệt thì làm sao ra khỏi Tức là hay Chẳng Phải được. Nếu thấy Tánh, thì Tánh thoát ngoài cái Thấy, nên chẳng gọi là Thấy, Nghe, Hay, Biết. Tất cả phân biệt đều không, nên thoát ra ngoài sự Chỉ được hay Không chỉ được.

      Câu: Không thể ở trong đó chỉ ra các nghĩa Phải và Chẳng Phải, thì như mặt trăng thứ hai: cái nào Tức là mặt trăng? Cái nào Chẳng Phải mặt trăng?

      Câu: Nên có thể làm cho các ông ra ngoài các sự Chỉ được và Không chỉ được, thì như một mặt trăng thật, trong đó tự nhiên chẳng có thật hay giả.

      Vật là cái được chỉ ra, như đoạn trước nói: Những cái chỉ ra được đều là Vật. Cái Thấy không có chỗ nào để chỉ ra, như đoạn trước nói: Chứ không phải là cái Thấy. Ông A Nan tuy có thể phát minh được hai nghĩa: Tiền trần chẳng phải là cái Thấy và Tiền trần tức là cái Thấy, nhưng còn bị Thị, Phi trói buộc, chẳng thể thoát ra, cũng do bởi vì không biết chỗ quy về của cái nghĩa này, chỗ đó là Thấy Tánh vậy.

      Nếu thấy cái Chân Tánh tròn sáng, nhiệm mầu vốn hằng hằng giác ngộ, thì cái Thấy cùng cái Được Thấy vốn không chỗ có, chỗ nào có cái Chỉ Ra? Cái Thấy này cùng cái Được Thấy vốn là Tâm Thể Bồ Đề sáng sạch nhiệm mầu, thì chỗ nào mà chỉ ra chẳng được? Trong Thể Bồ Đề ấy, không có cái gì gọi là Phải hay Chẳng Phải, mới là con đường thoát thân (xuất thân). Chữ Xuất (thoát ra) ở chánh văn rất có ý vị. Sở dĩ ra được phải do chỗ này, nên kinh nói: Do Thị, chỉ rằng phải vào trong Kiến Tánh mới có thể ra được.

      Có nhà sư hỏi Tổ Thiều Sơn:

      - Chỗ thị phi không đến, còn có câu biện luận không?

      Tổ đáp:

      - Có Nhà sư hỏi:

      - Đó là câu gì? Tổ Sơn nói:

      - Một mảnh mây trắng chẳng lộ bày vẻ xấu. Tổ Thiên Đồng nêu ra rằng:

      - Khắp thân che chở, chẳng phạm tôn nghiêm. Bỏ địa vị lui về, ở một bên nâng đỡ. Cần nên uyển chuyển. Có thấy hình tướng của Thiều Sơn ở chốn nào? Nếu tận lực tìm cha, hãy hướng vào trong ấy!

      Tổ Động Sơn kệ rằng:

Núi xanh: cha mây trắng,
Mây trắng: con núi xanh.
Mây trắng suốt ngày dựa,
Núi xanh vốn chẳng hay.

Dịch:

Thanh sơn bạch vân phụ,
Bạch vân thanh sơn nhi.
Bạch vân chung nhật ỷ,
Thanh Sơn tổng bất tri.

      Tổ Thiều Sơn nói:

      - Một mảnh mây trắng chẳng lộ bày vẻ xấu, vốn là đây.

      Có vị tăng hỏi thị giả Cổ Phong Kiền:

      - Như thế nào là nối bề ngoài? Ngài Phong nói rằng:

      - Chẳng nhờ việc trong nhà người khác. Hỏi:

      - Như thế nào là nối bề trong.

      Ngài đáp:

      - Nếu tìm cha, hãy hướng vào trong ấy! Tổ Thiên Đồng nói:

      - Tận lực tìm cha, hãy hướng vào trong ấy, vốn là chỗ này. Lại Tổ Đầu Tử tụng rằng:

Mây trắng không hề đến đỉnh non,
Mắt đầy khói, ráng, cảnh muôn ngàn.
Một câu ngâm lạnh, ngàn xưa điệu,
Muôn trùng xanh biếc, mọc trăng non.

      Phải biết rằng cái Tánh mầu sáng vốn hằng hằng Giác Ngộ, vượt ngoài Phải cùng Chẳng Phải, như mặt trăng thứ nhất. Phải rốt ráo được tông chỉ của Tông Tào Động mới được chỗ vi diệu.