Huyền diệu trên đời Pháp rộng sâu, Trăm ngàn muôn kiếp dễ chi cầu. Nay con nghe thấy chuyên trì tụng, Nguyện tỏ Như Lai nghĩa nhiệm mầu.
　

KINH THỦ LĂNG NGHIÊM TÔNG THÔNG

Nhẫn Tế Thiền Sư

-o0o-

QUYỂN II

PHẦN THỨ HAI: PHẦN CHÁNH TÔNG
CHƯƠNG I: CHỈ BÀY CHÂN TÂM
MỤC MỘT: GẠN HỎI CÁI TÂM
VII. CHỈ TÁNH THẤY KHÔNG SANH DIỆT

     Kinh:

      Lúc bấy giờ Ông A Nan cùng cả đại chúng nghe lời Phật dạy, thân tâm thư thái, nghĩ mình từ vô thủy đến nay bỏ mất Bản Tâm, vọng nhận bóng dáng do phân biệt tiền trần. Ngày nay khai ngộ, như hài nhi mất sữa bỗng gặp mẹ hiền, chắp tay lễ Phật, mong được nghe Như Lai bày tỏ cái chân, vọng, cái hư thật ở nơi thân tâm, và ở ngay hiện tiền phát minh ra hai cái Sanh Diệt và Chẳng Có Sanh Diệt.

      Thông rằng: Trước, nói rằng: Cái Thấy không có chỗ động, cái Thấy không có mở ra cuốn vào để chỉ bày rõ ràng cái Tánh không có sanh ra, không có diệt mất. Nhưng cái: Tánh Bất Sanh Bất Diệt này hiện tìm thấy ở trong cái Thân Sanh Diệt. Cái Chơn Phát Minh Tánh là cái căn bản không sanh không diệt. Còn cái Vọng Phát Minh Tánh là cái căn bản sanh diệt. Ở trong ấy, hư thật khó biện rõ, nên cầu mong Như Lai bày rõ cho.

      Xưa, Ông Tiết Giản hỏi Đức Lục Tổ:

      - Chư vị thiền đức ở chốn kinh đô đều nói rằng: Muốn được hiểu đạo, phải ngồi thiền, tập định. Nếu không nhờ thiền định mà được giải thoát là điều không hề có. Chưa rõ chỗ dạy của Sư ra sao?

      Tổ đáp:

      - Đạo do tâm ngộ, đâu phải ở ngồi.

      Kinh nói:

      - Nếu nói: Như Lai có ngồi, có nằm, thì đó là hành tà đạo. Vì sao thế? Không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, không có sanh, không có diệt, là pháp thiền trong sạch của Như Lai. Chư pháp Không Tịch đó là sự ngồi trong sạch của Như Lai. Rốt ráo không chỗ chứng, huống là ngồi ư?

      Tiết Giản thưa:

      - Sáng ví dụ Trí Huệ, Tối ví dụ Phiền Não. Nếu chẳng dùng Trí Huệ soi phá Phiền Não, nhờ đâu mà vượt khỏi sanh tử từ vô thủy?

      Tổ nói:

      - "Phiền não tức Bồ Đề", không hai, không khác. Nếu dùng Trí Huệ soi phá phiền não, đó là kiến giải của Nhị Thừa, là căn cơ của xe dê, xe nai. Bậc Thượng Căn Đại Trí ắt chẳng như thế.

      Ông Tiết thưa:

      - Như thế nào là kiến giải Đại Thừa? Tổ nói rằng:

      - "Cái Minh và cái Vô Minh, phàm phu thấy là hai. Với người Trí liễu đạt thì cái Tánh của chúng là không hai. Tánh Không Hai đó là Thật Tánh". Thật Tánh ấy, ở phàm ngu chẳng diệt, tại Hiền Thánh cũng chẳng tăng, trong phiền não cũng không loạn, nơi thiền định cũng không hề lặng dứt. Chẳng đoạn chẳng thường, chẳng đến chẳng đi. Chẳng ở giữa, chẳng trụ trong, ngoài. "Không sanh không diệt, Tánh Tướng như như. Thường trụ chẳng dời, gọi ấy là đạo."

      Tiết Giản thưa:

      - Thầy nói không sanh không diệt, khác gì ngoại đạo đâu? Tổ nói rằng:

      - Chỗ ngoại đạo nói chẳng sanh chẳng diệt ấy, là lấy Diệt dứt Sanh, lấy Sanh tỏ bày Diệt. Thế là diệt mà xem như chẳng Diệt, sanh mà nói Chẳng Sanh. Ta nói: Chẳng sanh chẳng diệt ấy, là Vốn Tự Không Sanh, nay cũng chẳng diệt, nên chẳng đồng ngoại đạo. Nếu ông muốn biết cái tâm yếu, chỉ với tất cả thiện ác đều chẳng dính dấp tới thì tự nhiên thấu vào được cái Tâm Thể trong sạch, trong trẻo như nhiên, hằng hằng vắng lặng, diệu dụng không cùng.

      Ông Tiết Giản nhờ lời chỉ dạy, hoát nhiên khai ngộ.

      Đây là chỗ hiện tiền thấy có Sanh Diệt, bày rõ cái Chân Tánh chẳng có Sanh Diệt. Nếu chẳng phải là bực Phật với nhau thì không thể hiển bày rõ ràng như vậy.

      Kinh: Khi ấy, vua Ba Tư Nặc đứng dậy bạch Phật:

      - Trước tôi chưa được vâng nghe lời Phật dạy bảo, tôi thấy các Ông Ca Chiên Diên, Tỳ La Chi Tử đều nói: Thân này chết rồi thì mất hẳn gọi là Niết Bàn. Nay tuy được gặp Phật, nhưng tôi vẫn còn hồ nghi. Xin Phật chỉ rõ làm thế nào chứng biết chỗ chẳng Sanh Diệt của Tâm này. Hiện giờ các hàng Hữu Lậu trong đại chúng cũng đều trông mong được nghe điều ấy.

      Phật nói:

      - Đại Vương, thân ông hiện đây, nay ta hỏi ông: Cái thân xác thịt của ông có giống được như kim cương, còn hoài chẳng hoại, hay lại biến đổi và tan rã?

      - Thế Tôn, cái thân hiện đây của tôi, rốt cuộc cũng thay đổi và tiêu diệt. Phật bảo:

      - Đại Vương, ông chưa từng diệt, làm sao biết là phải bị diệt?

      Thông rằng: Đức Thế Tôn nhủ lời, bước bước đều quay về Chân. Như hỏi, Ông chưa từng diệt, làm sao biết diệt? Nếu là bậc Thượng Căn Lợi Trí thì liền ngộ: "Cái người biết sự diệt, vốn chưa từng sanh diệt, liền chứng Vô Sanh Pháp Nhẫn."

      Có nhà sư hỏi Tổ Vân Cư:

      - Mới sanh ra vì sao chẳng biết có?

      Đáp:

      - Chẳng cùng sanh. Hỏi:

      - Khi chưa sanh thì như thế nào? Đáp:

      - Chưa từng diệt.

      Hỏi:

      - Khi chưa sanh thì ở đâu? Đáp:

      - Có chỗ chẳng thu nạp. Hỏi:

      - Vì sao người chẳng thọ diệt? Đáp:

      - Diệt ấy chẳng thể được. Xem chỗ đối đáp của Tổ Vân Cư như thế, há phải mơ hồ! Cần rõ chuyện bên đó mới có thể xem lời nói này!

      Kinh:

      - Bạch Thế Tôn, cái thân vô thường biến hoại của tôi đây tuy chưa diệt, song hiện giờ, tôi xét nó niệm niệm dời đổi, mãi mãi chẳng ngừng, như lửa thành tro dần dần tiêu mất. Tiêu mất chẳng ngừng nên tôi biết chắc thân này rồi phải diệt mất.

      Phật dạy:

      - Đúng thế! Đại Vương, tuổi tác của ông nay đã già yếu, vậy mặt mày của ông so với lúc còn bé như thế nào?

      - Bạch Thế Tôn, hồi còn bé nhỏ, tôi da thịt mịn màng, đến lúc trưởng thành, khí huyết đầy đủ, nay thì tuổi già, ngày thêm suy lão, hình sắc gầy ốm, tinh thần mõi mệt, tóc bạc da nhăn, sống chẳng còn lâu, so sánh thế nào được với thời trẻ mạnh?

      Phật bảo:

      - Đại Vương, hình dung của ông đâu có hư hao ngay. Vua bạch:

      - Thưa Thế Tôn, sự biến hóa âm thầm dời đổi nên tôi chẳng hay biết. Mưa nắng đổi dời lần đến như vầy. Vì sao? Tôi khi năm hai mươi tuy gọi là trẻ nhưng mặt mày đã già hơn khi mười tuổi. Khi ba mươi, lại suy sút hơn hồi hai mươi và đến nay sáu mươi hai, trông lại lúc năm mươi thì khi ấy còn khoẻ hơn nhiều. Bạch Thế Tôn, tôi thấy sự âm thầm thay đổi như thế, thân này tuy nay đã suy yếu, nhưng trong sự thay đổi còn chia từng mười năm một. Nếu tôi suy xét chín chắn hơn nữa thì cái sự biến đổi ấy đâu phải từng mười năm mà thật là mỗi năm mỗi thay đổi. Lại đâu phải mỗi năm mỗi thay đổi mà là mỗi tháng mỗi thay đổi, không những mỗi tháng thay đổi mà là mỗi ngày thay đổi. Suy cùng xét kỹ, thì sát na sát na, khoảng giữa mỗi niệm, không thể đứng yên, vậy nên tôi biết thân này rốt cuộc phải biến đổi và tiêu diệt.

      Phật bảo:

      - Đại Vương, ông thấy biến hóa dời đổi không ngừng, rõ là phải diệt. Vậy ông niệm niệm tiêu diệt như thế, ông có biết trong thân có cái gì không diệt chăng?

      Thông rằng: Sắc Thân huyễn hóa rốt cuộc phải biến diệt. Cái Pháp Thân thanh tịnh vốn chẳng có sanh diệt. Chẳng phải ngoài cái sắc thân riêng có Pháp Thân. Pháp Thân như biển lớn, Sắc Thân như bọt nước. Bọt nước có sanh có diệt, nước biển nhất như. Bậc Đại Ngộ thì "Huyễn hoá, không thân tức Pháp Thân. Vậy nên biết, trong thân có cái chẳng hề hoại diệt vậy."

      Tổ Thạch Đầu có bài kệ rằng:

Hỏi am này: hư, chẳng hư?
Hư, chẳng hư vẫn nguyên ông chủ.
Chẳng ở Nam Bắc với Đông Tây,
Nền tảng vững bền, quan trọng nhất.

Dịch:

Vấn thử am, hoại bất hoại,
Hoại dữ bất hoại, chủ nguyên lai.
Bất cư Nam Bắc dữ Đông Tây,
Cơ chỉ kiên lao dĩ vi tối.
Lại tụng:
Trụ am này, thôi kiến giải,
Ai khoe bày chiếu, muốn người mua.
Hồi quang phản chiếu bèn về vậy,
Rỗng suốt Linh Căn, không sau trước.

Dịch:

Trụ thử am hưu tác giải
Thùy khoa phô tịch đồ nhơn mãi
Hồi quang phản chiếu tiện quy lai
Khuyếch đại Linh Căn phu hướng bối).

      Than ôi ! Người người sẵn đủ Tánh chẳng sanh diệt này, sao lại theo dòng đuổi bắt sóng để chẳng thể hồi quang phản chiếu !

      Kinh:

      - Vua Ba Tư Nặc chấp tay bạch Phật: Tôi thật không biết.

      Phật dạy:

      - Nay Ta chỉ cho ông cái Tánh không sanh diệt. Đại Vương ! Ông năm mấy tuổi thì thấy nước sông Hằng? Vua bạch:

      - Khi tôi lên ba, mẹ tôi dẫn đi làm lễ Thần Kỳ Bà Thiên, có đi qua sông ấy. Lúc ấy, tôi liền biết đó là nước sông Hằng.

      Phật bảo:

      - Đại Vương, như lời ông nói: Lúc hai mươi tuổi thì suy hơn lúc mười tuổi, cho đến nay đã sáu mươi, năm tháng ngày giờ niệm niệm đổi thay. Vậy, khi ông ba tuổi, thấy nước sông này, rồi đến khi mười ba tuổi thì nước ấy thế nào?

      Vua bạch:

      - Thưa, cũng như khi lên ba, in hệt như nhau không khác gì, và đến nay tuổi đã sáu mươi hai, cũng vẫn không khác.

      Phật bảo:

      - Nay ông tự buồn là mình tóc bạc, da nhăn. Mặt ông hẳn phải nhăn hơn hồi trẻ. Vậy cái Thấy sông Hằng hiện giờ của ông so với cái Thấy sông Hằng lúc nhỏ có già trẻ gì không?

      Vua bạch:

      - Thưa Thế Tôn, không. Phật bảo:

      - Này Đại Vương, mặt ông tuy nhăn, nhưng Tánh của cái Thấy (Kiến Tinh Tánh) ấy chưa hề bị nhăn. Cái nhăn thì thay đổi còn cái không bị nhăn thì chẳng thay đổi. Cái thay đổi thì phải diệt, còn cái không thay đổi kia thì vốn không sanh không diệt, làm sao trong ấy lại có sanh tử cho ông thọ nhận mà ông lại còn dẫn lời của nhóm Mạt Già Lê kia, nói rằng: Thân này chết rồi thì diệt hẳn!

      Vua nghe xong lời dạy này, tin biết rằng thân này về sau, bỏ đời này qua đời khác, cùng với đại chúng nhảy nhót vui mừng, được sự chưa từng có.

      Thông rằng: Ngoại đạo có sáu ông thầy.

      Một là, Phú Lan Na Ca Diếp: cho rằng các pháp đều chẳng sanh, chẳng diệt.

      Hai là, Mạt Già Lê Câu Xa Lê Tử: cho rằng chúng sanh tuy có khổ vui, nhưng không có nhân duyên, tự nhiên mà vậy thôi.

      Ba là, Sán Đà Xa Tỳ La Chi Tử: cho rằng chúng sanh theo vận, thời gian chín muồi thì đắc đạo, đầy đủ tám vạn kiếp thì tự nhiên đắc đạo.

      Bốn là, A Kỳ Da Sí Xá Khâm Ba La: cho rằng chúng sanh hiện chịu khổ báo, sau thì hưởng thọ vui sướng của Niết Bàn.

      Năm là, Ca Lâu Cưu Đà Ca Chiên Diên: cho rằng các pháp cũng có, cũng không.

      Sáu là, Tỳ Kiện Đà Nhã Đề Tử: cho rằng tất cả đều do Nghiệp định, không thể trốn lánh.

      Tất cả đều là Đoạn Kiến vậy. Tuy cũng nói là chẳng sanh chẳng diệt, nhưng đó là đối với sanh diệt mà nói. Nhơn bởi sừng trâu Có (Hữu), mà nói sừng thỏ Không có (Vô). Đã có đối đãi, rốt cuộc thuộc về sanh diệt.

      Nếu cái thấy sông y nhiên không khác thì có thể trộm thấy cái Chân Tánh bất biến. Ngay trong chỗ thấy trước mắt có sanh diệt mà hiển bày cái Tánh chẳng sanh diệt, thế mới biết trong thân có cái chẳng có Diệt đang hiện hữu. Tuy nói bỏ đời sống này qua đời sống khác, kỳ thực là diệt mà chẳng diệt. Há cái Đoạn Kiến của ngoại đạo có thể có nói được sao?

      Có vị tăng hỏi Tổ Triệu Châu:

      - Thầy của con có nói: Khi thế giới hoại, Tánh này chẳng hoại. Thế nào là cái Tánh này?

      Tổ Châu nói:

      - Tứ Đại, Ngũ Ấm.

      Vị tăng hỏi:

      - Cái ấy còn là hư hoại, thế nào là cái Tánh này?

      Tổ Châu nói:

      - Tứ Đại, Ngũ Ấm.

      Ngài Pháp Nhãn nói:

      - Ấy là một cái? Ấy là hai cái? Ấy là hoại? Ấy là chẳng hoại? Hãy hiểu làm sao? Thử quyết đoán xem!

      Có vị tăng hỏi Tổ Đại Tùy:

      - Kiếp Hỏa thiêu hết, Đại Thiên đều hoại. Chưa rõ "cái Ấy" hoại hay chẳng hoại?

      Tổ Tùy đáp:

      - Hoại.

      Vị tăng rằng:

      - Như thế thì theo nó đi ư?

      Tổ Tùy rằng:

      -Theo nó đi.

      Lại có vị tăng hỏi Tổ Long Tế:

      - Kiếp Hỏa thiêu hết, Đại Thiên đều hoại. Chưa rõ "cái Ấy" hoại hay chẳng hoại ?

      Tổ Tế đáp:

      - Chẳng hoại.

      Vị tăng rằng:

      - Vì sao chẳng hoại?

      Tổ Tế đáp:

      - Vì đồng Đại Thiên.

      Ngài Thiên Đồng tụng rằng:

Hoại, chẳng hoại, theo nó mà đi,
Cảnh giới Đại Thiên, ở trong câu rõ.
Không ai khóa buộc, đầu chân lại bị dây leo quấn,
Hiểu, chẳng hiểu?
Chuyện thật rõ ràng, căn dặn kỹ,
Biết Tâm, đem ra đừng thương lượng,
Đưa ta phải đi cùng mua bán.

      Đại Tùy nói hoại, Long Tế nói chẳng hoại. Ấy là một? Ấy là hai?

      Tổ Tế bảo:

      - Vì đồng Đại Thiên. Tổ Tùy bảo:

      - Theo nó đi! Y nhiên là cái tông chỉ: Tứ Đại Ngũ Ấm, của Ngài Triệu Châu. Khi thế giới hoại, Tánh này chẳng hoại. Chính phải ở trong Tứ Đại, Ngũ Ấm mà tìm cái chốn an ổn mới được!
 

      Kinh:

      - Ông A Nan liền từ chỗ ngồi đứng dậy, lễ Phật, chắp tay, quỳ dài, bạch Phật:Thưa Thế Tôn, nếu cái Thấy Nghe này thật không Sanh Diệt thì tại sao Đức Thế Tôn lại bảo rằng chúng tôi đều bỏ mất Chân Tánh, làm việc điên đảo, lộn ngược. Xin Phật mở lòng từ bi rửa sạch trần cấu cho chúng tôi.

      Khi ấy, Đức Như Lai liền duỗi cánh tay kim sắc, ngón tay chỉ xuống, bảo Ông A Nan:

      - Như nay ông thấy tay Mẫu Đà La của Ta là chánh hay đảo (ngược)? Ông A Nan bạch:

      - Chúng sanh thế gian cho đó là đảo ngược, còn tôi thì chẳng biết cái nào là chánh, cái nào là đảo. Phật bảo Ông A Nan:

      - Nếu người thế gian cho vậy là đảo, thì người thế gian cho thế nào là chánh? Ông A Nan bạch Phật:

      - Đức Như Lai đưa cánh tay lên, tay Đâu La Miên chỉ lên không thì gọi là chánh. Phật liền đưa cánh tay lên và bảo Ông A Nan:

      - Cái Điên Đảo (lộn ngược) như thế chỉ là đầu đuôi thay đổi lẫn nhau thôi. Các người thế gian đều điên đảo gấp bội mà xem mà thấy. Nay lấy cái thân ông và Pháp Thân thanh tịnh Như Lai so sánh mà phát minh thì : Thân của Như Lai gọi là Chánh Biến Tri, còn thân của các ông gọi là tánh điên đảo. Tùy ông xét kỹ: Thân ông, Thân Phật, cái gọi là điên đảo lộn ngược đó, do ở chỗ nào mà gọi là điên đảo?

      Thông rằng: Cái Pháp Thân thanh tịnh là cái Diệu Tâm mầu sáng, thuần chân vậy. Cái Thấy, Nghe, Hay, Biết (Kiến Văn Giác Tri) là vật bày hiện ra ở trong Diệu Tâm vậy. Về gốc là Chánh, đuổi theo ngọn là Đảo (ngược). Thí như bọt nước sanh ra nơi biển, nhận biển là Chánh, nhận bọt là Đảo. Phật hỏi Ông A Nan:

      - Nay ông thấy Ta thả tay xuống là chánh hay đảo? Thì chỉ nên ở nơi chỗ tự thấy mà tỉnh ngộ mạnh mẽ: "Cái nào chánh, cái nào đảo, chớ chẳng nên ở nơi tay Như Lai mà phân chánh, phân đảo." Như ông Tu Bồ Đề ngồi yên tịnh trong hang núi, thấy "Pháp Thân Như Lai chẳng duyên với Căn, Thức" đó gọi là Chánh Biến Tri. Còn nếu lấy con mắt của Ông A Nan để đối với tay của Như Lai, lại còn ở tay mà phân Chánh, phân Đảo đây bèn là chỗ động dụng của sáu Thức, bỏ gốc theo ngọn, đã lìa chánh vị nên gọi là tánh điên đảo, lộn ngược.

      Mới đầu, Ông A Nan lấy tay buông xuống làm đảo, lời nói còn mơ hồ. Đến khi hỏi: Lấy gì làm Chánh?, thì lấy tay đưa lên làm chánh, mới biết chỗ Ông A Nan cho là chánh và đảo đó chỉ là: Sự biện biệt căn cứ vào tay, chẳng phải ở nơi cái Thấy mà biện biệt. Sự ngắm nhìn đó đã là điên đảo vậy. Tay buông xuống, đầu đuôi thuận nhau, vốn là chánh, mà người đời cho đó là đảo ! Tay đưa lên, đầu đuôi đổi chỗ, vốn là đảo mà người đời cho đó là chánh ! Thế là ở trong sự ngắm nhìn điên đảo, lại còn chồng thêm điên đảo!

      Cho nên, so sánh phát minh thì bỏ mất cái Pháp Thân trong sạch mà nhận Thấy, Nghe, Hay, Biết đã là điên đảo. Lại chấp cái Thấy, Nghe, Hay, Biết ở trong sắc thân cho là chẳng sanh diệt mà bảo rằng đó là chánh chứ chẳng phải đảo, thì chẳng phải là trong điên đảo lại chồng thêm điên đảo sao? Có nhà sư hỏi Tổ Động Sơn:

      - Bình thường Ngài dạy học nhơn hành điểu đạo, chưa rõ thế nào là điểu đạo?

      Tổ Sơn nói:

      - Không gặp một người. Hỏi:

      - Hành (đi) như thế nào?

      Tổ Sơn:

      - Chính phải dưới chân không tư riêng.

      Hỏi:

      - Chỉ như chỗ hành điểu đạo, chẳng phải ấy là Bổn Lai Diện Mục đó sao?

      Tổ Sơn rằng:

      - Thầy Xà Lê nhân sao điên đảo quá lắm?

      Hỏi:

      - Chỗ nào là điên đảo của kẻ học nhân?

      Tổ Sơn rằng:

      - Nếu không điên đảo, vì sao lại nhận tôi tớ làm chồng? Hỏi:

      - Như thế nào là Bổn Lai Diện Mục?

      Tổ Sơn nói:

      - Chẳng hành điểu đạo. Ngài Đơn Hà tụng rằng:

Lối cổ tiêu nhiên dựa Thái Hư,
Nẻo nhiệm còn như trải gập gềnh.
Chẳng lên điểu đạo tuy là diệu,
Kiểm điểm về sau đã đụng đường.

Dịch:

Cổ lộ tiêu nhiên ỷ Thái Hư,
Hành huyền du thị thiệp kỳ khu.
Bất đăng điểu đạo tuy vi diệu,
Kiểm điểm tương lai dĩ xúc đồ.

      Ôi ! Điểu đạo sâu xa nhỏ nhiệm đến thế, gần với chuyển công thành đạo mà môn hạ phái Động Sơn còn cho là điên đảo, huống là cái Thấy Nghe (Kiến Văn) rõ ràng còn dấu vết thô thiển mà lại cho là chẳng sanh diệt, thì sao đủ để đối sánh với cái Bồ Đề Vô Thượng ư?

      Kinh:

      - Khi ấy, Ông A Nan cùng cả đại chúng sửng sốt nhìn Phật, mắt chẳng chớp nháy, chẳng biết thân tâm chỗ nào điên đảo.

      Phật phát lòng Từ Bi, thương xót A Nan và đại chúng, phát tiếng Hải Triều, bảo khắp trong hội:

      - Các trai lành, Ta thường dạy rằng Sắc tâm, các duyên và các tâm sở, các pháp sở duyên đều duy tâm mà hiện. Thân ông, tâm ông đều là những vật hiện ra ở trong cái Diệu Tâm Mầu Sáng Thuần Chân. Tại sao các ông bỏ mất cái Tâm Tánh vốn nhiệm mầu, tròn sáng, quý báu để nhận lấy mê lầm trong cái Vốn Đã Giác Ngộ?

      Mê muội thành có hư không. Trong hư không mê muội ấy, kết cái tối ám thành sắc, sắc xen lẫn vọng tưởng ra hình tướng làm thân. Nhóm các duyên dao động bên trong, rong ruổi theo bên ngoài, rồi lấy cái tướng mù mịt lăng xăng đó làm Tâm Tánh. Một phen mê lầm cái tướng ấy làm tâm thì đưa tới cái lầm quyết định là tâm ở trong sắc thân, mà chẳng biết rằng cái sắc thân cho đến núi sông, hư không, đất đai bên ngoài, hết thảy đều là vật hiện trong cái Diệu Minh Chân Tâm này.

      Thông rằng: Thân Ông là Tướng Phần, Tâm Ông là Kiến Phần. Tướng Phần gồm cả Căn, Trần, các pháp sở duyên, núi sông, đất đai, sáng tối, sắc không cả thảy. Kiến Phần gồm tám Thức và năm mươi mốt Tâm Sở, thiện ác nghiệp hành, tà chánh, nhân quả hết thảy. Cả Tướng Phần và Kiến Phần đều ở trong Như Lai Tạng lưu xuất, nên nói: Duy Tâm Mà Hiện Ra. Cái Tâm này vốn nhiệm mầu, chẳng nhờ tu tập. Làm sao thấy được cái Vốn Diệu đó?

      Nói về Thể, thì gọi là Viên Diệu Minh Tâm. Từ cái mầu đẹp (Diệu) khởi ra cái Sáng Soi (Minh), nên gọi là Trọn Vẹn (Viên).

      Nói về Dụng, thì gọi là Bửu Minh Diệu Tánh. Tức là ngay nơi Sáng Soi (Minh) mà Mầu Đẹp (Diệu), nên gọi là Quý Báu (Bảo).

      Mầu Đẹp mà Sáng Soi, Sáng Soi mà Mầu Đẹp, không dấu vết nhiễm ô, tức là Đại Viên Cảnh Trí. Tất cả Tướng Phần, Kiến Phần đều là bóng hiện ra trong cái gương Đại Viên Cảnh Trí ấy. Nay bỏ quên cái Vốn Diệu ấy (Chân Tâm) mà nhận Thấy, Nghe (Tâm Thức) thì cũng như bỏ cái gương vốn có mà nhận bóng huyễn trong gương. Tuy là có biết đó mà kỳ thật là biết ở trong Mê, cho nên nói Mê trong Ngộ.

      Từ chỗ: Nhận Mê Trong Ngộ..., cho đến: Rồi lấy cái tướng mờ mịt lăng xăng làm Tâm Tánh, phải đọc một hơi mới được.

      Mê cái Tánh Diệu Minh mà thành Vô Minh. Do cái Vô Minh này mà thành ra cái Ngoan Không, nên nói "Mê muội thành Hư Không". Cái Sở Biến là Ngoan Không và cái Năng Biến là Vô Minh, cả hai hòa hiệp, biến ra Tứ Đại để làm cái Ngoại Sắc của Y Báo. Lấy cái Sắc của bốn Đại xen lẫn với vọng tưởng của Tâm biến ra Nội Sắc của Chánh Báo chúng sanh.

      Tưởng là Vọng Tưởng; Tướng là Vọng Sắc. Tướng Tưởng làm Thân thì Kiến Phần và Tướng Phần đều đầy đủ, tức là Thức Thứ Tám.

      Nhóm Các Duyên Dao Động Bên Trong, tức là Thức Thứ Bảy. Rong Ruổi Theo Cảnh Ngoài, tức là Thức Thứ Sáu. Lấy cái Vô Minh này biến ra cái Tướng Mờ Mịt Lăng Xăng lẫn với duyên trần, rồi nhận cái đó làm Tự Tâm, há chẳng mê muội sao?

      Cái Chân Tâm Diệu Minh tức là Pháp Thân trong sạch dọc suốt ba tế, ngang khắp mười phương chứ đâu phải ràng buộc trong thân sao? Còn cái thấy, nghe này thì rời mắt ắt không thấy, xa tai thì chẳng nghe; lấy nó làm Tâm, đó là cái lầm quyết định cho Tâm ở trong sắc thân. Đâu có biết rằng cái sắc thân này cho đến những thứ bên ngoài như núi sông, đất đai đều là những vật ở trong cái Chân Tâm Diệu Minh này. Như bóng dáng trùng trùng cũng đều là ảnh trong gương. Cho nên, nhận ra gương, là ngộ ở trong ngộ, gọi là Chánh Biến Tri. Còn nhận lấy bóng, tức là mê trong ngộ, gọi là tánh điên đảo.

      Tổ Trường Sa nói rằng:

      - Nếu ta cứ một mực nêu cao Thiền thì trong pháp đường cỏ sẽ lên cao cả thước! Cực chẳng đã mà nói với các ông: Cùng khắp mười phương thế giới là con mắt của Sa môn! Cùng khắp mười phương thế giới là toàn thân của Sa môn ! Cùng khắp mười phương thế giới là quang minh của chính mình! Cùng khắp mười phương thế giới không ai chẳng phải là Chính Mình. Ta thường nói với các ông: Ba đời Chư Phật, Pháp Giới, Chúng Sanh là cái ánh sáng của Ma Ha Bát Nhã. Khi ánh sáng chưa phát ra, hết thảy các ông hướng về chỗ nào mà rõ biết? Ánh sáng chưa phát còn không có bóng dáng Phật và chúng sanh, thì chỗ nào có được núi sông, quốc độ này đây?

      Khi đó, có nhà sư hỏi:

      -Như thế nào là con mắt của Sa môn?

      Tổ Sa rằng:

      - Mút mắt, ra chẳng khỏi.

      Lại nói:

      - Thành Phật, thành Tổ ra chẳng khỏi! Sáu nẻo luân hồi ra chẳng khỏi! Nhà sư rằng:

      - Chưa rõ cái gì ra chẳng khỏi?

      Tổ Sa rằng:

      - Ngày thấy mặt trời, đêm thấy sao. Hỏi:

      - Học nhân chẳng hiểu. Tổ Sa rằng:

      - Núi Cao Sơn xanh lại càng xanh”. Hãy nói là lời này của Tổ Trường Sa là chỉ cái Thức Tinh Nguyên Minh hay là cái Bảo Minh Diệu Tánh? Hãy phân biệt rõ ràng xem !

      Kinh:

      - Ví như bỏ cả trăm ngàn biển lớn trong lặng, chỉ nhận một cái bọt nước mà cho nó là toàn thể cả nuớc, cùng hết các biển lớn. Các ông là những kẻ mê lầm nhiều lớp, như cánh tay Ta buông xuống không khác gì. Như Lai gọi là đáng thương xót đó.

      Thông rằng: Biết Cái Thấy Sông thật chẳng sanh diệt, hình như thuộc về ngộ, nhưng chấp Cái Thấy Sông này là ở trong sắc thân thì đó là mê trong ngộ. Cũng như bỏ biển cả mà nhận lấy bọt nước đã là mê, lại còn cho rằng bọt nước là toàn thể biển cả thì chẳng phải là mê trong mê hay sao?

      Bỏ mất Chân Tánh mà nhận lấy cái Thấy Nghe đã là mê, lại cho rằng cái Thấy Nghe là cái Tánh chẳng sanh diệt, chẳng phải là mê trong mê sao? Chẳng ngộ mà mê, thì chỉ một lớp mê. Còn ngộ mà trong mê thì cái tình chấp lại càng sâu dày lắm, chẳng phải là chồng thêm nhiều lớp mê sao?

      Như cánh tay Ta buông xuống, cái Thấy của ông có phân biệt, đã là điên đảo. Huống là đầu đuôi đổi nhau, xuôi ngược lầm lẫn thì há chẳng phải là điên đảo gấp bội sao? Đã ở trong điên đảo mà còn hỏi: Sao Đức Thế Tôn lại bảo chúng tôi là điên đảo? Là điên đảo ở trong cái điên đảo vậy. Đó là cái mê ở trong mê vậy! Nên mới nói: Các ông là những người mê lầm nhiều lớp.

      Ngài Quốc sư Kính Sơn Khâm đang ngồi với Quốc sư Huệ Trung ở nội đình, thấy vua ngựï đến, Ngài đứng dậy. Vua nói:

      - Thầy sao lại đứng dậy?

      Ngài nói:

      - Đàn việt đâu có thể hướng vào bốn oai nghi mà thấy bần đạo.

      Vua vui lòng. Lại vua Túc Tông hỏi Ngài Huệ Trung Quốc sư:

      - Ngài ở Tào Khê được Pháp gì?

      Ngài đáp:

      - Bệ hạ có thấy một mảnh mây trong hư không chăng?

      Vua đáp:

      - Thấy. Ngài đáp rằng:

      - Đóng đinh vào đó. Treo dính lên đó.

      Vua lại hỏi:

      - Thế nào là mười Thân của Phật?

      Ngài bèn đứng thẳng lên mà rằng:

      - Am hiểu chăng?

      Vua nói:

      - Không hiểu.

      Ngài nói rằng:

      - Đưa qua đây cho lão tăng cái tịnh bình.

      Vua lại hỏi:

      - Thế nào là Vô Tránh Tam Muội? Ngài nói:

      - Đàn việt nhảy lên đỉnh Tỳ Lô mà đi.

      Vua hỏi:

      - Ý ấy thế nào?

      Ngài nói:

      - Chớ nhận Pháp Thân trong sạch của chính mình (tự kỷ).

      Vua lại hỏi mà Ngài đều chẳng nhìn đến. Vua nói:

      - Trẫm là vua nước Đại Đường, Thầy sao lại chẳng nhìn đến? Ngài nói:

      - Vua có thấy hư không chăng? Vua đáp: Thấy. Ngài nói:

      - Hư không ấy có chớp mắt nhìn Bệ Hạ không? Xem chỗ chỉ bày của hai Ngài, một vị thì lấy: Sự chẳng thể hướng vào bốn oai nghi mà thấy bần đạo. Một vị thì lấy: Cái hư không có chớp mắt nhìn Bệ hạ chăng? Thật đâu có hề lầm là ở trong sắc thân. Cái Thấy này với Cái Thấy Sông cách nhau như trời khác đất. Đáng cùng với Ông Tu Bồ Đề thấy Pháp Thân Phật, đồng gọi là Chánh Biến Tri. Tóm lại, lấy Niệm làm Tri thì Tâm chẳng khắp.

      Ngài Mã Minh dạy:

      - Nếu cái tâm có động thì chẳng phải là Cái Biết Chân Thật. Cái tướng động đó là niệm khởi lên làm ngăn ngại vậy. Lìa tất cả các niệm ngăn ngại thì cái Biết bèn cùng khắp.
 

     Kinh: Ông A Nan vâng nghe lời Phật từ bi cứu độ dạy bảo, khóc lóc khoanh tay bạch Phật rằng:

      - Tuy tôi vâng nghe diệu âm của Phật như vậy, ngộ được cái Tâm Nguyên Diệu Minh là cái Tâm Địa tròn đầy thường trụ, nhưng tôi ngộ được pháp âm Phật vừa nói, là tôi hiện lấy tâm phan duyên mà thỏa mãn chỗ ước mong. Được tâm ấy một cách mơ hồ, chưa dám nhận là Tâm Địa xưa nay. Mong Phật thương xót, tuyên lời viên âm, nhổ gốc rễ nghi ngờ cho tôi để được trở về đạo Vô Thượng.

      Phật bảo Ông A Nan:

      - Các ông còn lấy tâm phan duyên để nghe pháp thì cái pháp đó cũng là cái được duyên, chẳng phải được Pháp Tánh. Ví như có người lấy ngón tay chỉ mặt trăng cho người kia, thì người kia phải nhân ngón tay mà thấy mặt trăng. Chứ nếu người kia nhìn ngón tay mà cho đó là cái Thể của mặt trăng, thì không những bỏ mất mặt trăng mà cũng bỏ mất cả ngón tay nữa. Tại sao thế? Vì lấy ngón tay chỉ mặt trăng mà làm mặt trăng vậy. Chẳng những bỏ mất ngón tay mà lại cũng không biết đâu là sáng và tối. Vì sao thế? Vì lấy cái Thể của ngón tay làm Tánh Sáng của mặt trăng, không biết hai tánh sáng, tối. Ông cũng như vậy đó.

      Thông rằng: Ông A Nan ngộ được cái Tâm Nguyên mầu sáng tròn đầy vốn chẳng phải là duyên. Tâm Địa thường trụ vốn là Ông Chủ vậy. Nhưng nay nhìn Phật, nghe Pháp, là còn thuộc vọng tâm phan duyên, chưa biết cái Tâm Địa Bổn Nguyên do đâu mà rõ biết? Nói tức là cái này, thì không dám. Nói lìa cái này mà có thì hiện ở đâu? Đức Phật sắp phá cái sai lầm của tâm phan duyên, nên trước chỉ bày rằng cái Pháp đang nói ra cũng chỉ là cái sở duyên, bởi thế Phật dạy: Cái Pháp đang được ông nghe đó cũng chỉ là sở duyên, chớ chẳng phải được Pháp Tánh. Pháp bày ra là để thấy Tánh, thấy được Tánh thì Pháp không còn chỗ dùng.

      Kinh Kim Cang nói:

      - Ví như cái bè. Pháp còn nên bỏ huống là chẳng phải pháp. Ở đây lại lấy ví dụ ngón tay chỉ mặt trăng, thấy được mặt trăng thì bỏ quên ngón tay đi vậy. Các bậc Cổ đức dẫn dụ phần nhiều tương hợp với chỗ này.

      Có câu:

Trong bóng mây màu người tiên hiện,
Tay cầm quạt hồng la che mặt.
Cần gấp đưa mắt xem người tiên,
Chớ nhìn cây quạt trong tay tiên.
Lại còn nói:
Một thỏ phi thân ngang lối xưa,
Ưng xanh vừa thấy liền bắt sống.
Đến sau chó săn không linh tính,
Chỉ hướng cây khô chỗ cũ tìm.

      Ông Tô Đông Pha có bài văn:

      - Có một người mù hỏi hình thể mặt trời ra sao? Người kia lấy cái mâm đồng mà chỉ cho, người mù gõ lên nghe có tiếng. Ngày khác, nghe tiếng chuông cho đó là mặt trời!

      Có vị tăng hỏi Tổ Pháp Nhãn:

      - Ngón tay thì chẳng hỏi, thế nào là mặt trăng?

      Tổ Nhãn nói:

      - Ngón tay mà ông chẳng hỏi đó, là cái gì thế?

      Lại có vị tăng hỏi:

      - Mặt trăng thì chẳng hỏi, thế nào là ngón tay?

      Tổ Nhãn đáp:

      - Mặt trăng.

      Vị tăng nói:

      - Kẻ học nhân hỏi ngón tay, Hòa Thượng vì sao lại trả lời mặt trăng?

      Tổ Nhãn nói:

      - Vì ông hỏi ngón tay.

      Nếu rõ được gia phong của Pháp Nhãn tức thì ngón tay, mặt trăng bày rõ. Chẳng thế, thì ngay mặt lại lầm qua.

      Kinh:

      - Nếu lấy cái phân biệt pháp âm của Ta mà làm tâm của ông, thì cái tâm ấy phải rời sự phân biệt tiếng nói mà tự nó có tánh phân biệt. Ví như người khách ngủ trọ quán trạm, ở tạm rồi đi, chẳng thể thường trụ mãi. Còn người chủ trạm thì không đi đâu cả, mới gọi là chủ trạm. Ở đây cũng thế, nếu thật là Tâm của ông thì chẳng đi đâu cả.

      Thông rằng: Pháp âm đang nói là cái sở duyên. Chỗ sở duyên ấy, không thể chấp lấy làm Chân. Cái phân biệt pháp âm là cái năng duyên. Cái năng duyên đó há lại có thể y vào nó mà cho là Chân? Ngay khi cái Tâm và cái Tiếng gặp nhau, thì có sự phân biệt rõ ràng, nhưng Cái Phân Biệt đó cũng chỉ tạm thời, giống như người khách. Đến khi cái Tâm và cái Tiếng rời nhau ra, cái phân biệt mất hết, nhưng cái Tánh Phân Biệt không mất. Tánh này chẳng bởi nghe pháp mà có, chẳng bởi không nghe pháp mà thành "không", nên gọi là chủ nhân. Nơi chỗ này thấy được, mới gọi là thấy Tánh. Nếu chấp lấy cái tâm phan duyên nghe pháp làm Tự Tánh, thì cũng giống như nhận khách làm ông chủ vậy.

      Thầy Đại Điên ban đầu tham học với Tổ Thạch Đầu.

      Tổ hỏi:

      - Cái gì là Tâm ông?

      Thầy Đại Điên nói:

      - Thấy ngôn ngữ là đó.

      Tổ Đầu bèn hét đuổi ra.

      Qua một tuần, thầy Đại Điên bèn hỏi:

      - Cái trước đã chẳng phải, trừ cái ấy, ngoài ra cái gì là Tâm?

      Tổ Đầu nói:

      - Dẹp hết nhướng mày chớp mắt, đem Tâm lại đây!

      Thầy Điên nói:

      - Không có Tâm có thể đem lại được.

      Tổ Đầu rằng:

      - Xưa nay là có Tâm, sao nói không Tâm? Không Tâm cũng như báng pháp!

      Thầy Đại Điên nghe xong đại ngộ. Một hôm, đứng hầu Ngài Thạch Đầu, Tổ hỏi:

      - Ông là tăng tham thiền hay là tăng tu Tịnh Nghiệp (Tịnh Độ) của Châu, Huyện?

      Đại Điên:

      - Là tăng tham thiền. Tổ Đầu:

      - Cái gì là thiền?

      Đại Điên:

      - Nhướng mày, chớp mắt.

      Tổ Đầu:

      - Dẹp hết nhướng mày chớp mắt, đem cái Bổn Lai Diện Mục của ông trình ra xem!

      Đại Điên:

      - Xin Hòa Thượng dẹp hết nhướng mày chớp mắt ra ngoài để soi xét. Tổ Đầu:

      - Ta dẹp rồi.

      Đại Điên:

      - Đem trình ra rồi vậy.

      Tổ Đầu:

      - Ông đã đem trình, Tâm ta thì sao?

      Đại Điên:

      - Chẳng khác Hòa Thượng.

      Tổ Đầu:

      - Chẳng liên quan việc ông.

      Đại Điên:

      - Vốn không vật.

      Tổ Đầu:

      - Ông cũng không vật.

      Đại Điên:

      - Đã không vật tức là chơn vật.

      Tổ Đầu:

      - Chơn Vật là Bất Khả Đắc, tâm ông thấy như vậy phải rất hộ trì.

      Cha con Thạch Đầu mấy phen lật qua, lật lại biện xét cốt để thẩm định Chơn Tâm, vốn là vô sở đắc, gọi là Chơn Chủ Nhân.

      Kinh:

      - Tại sao lìa tiếng lại không có tánh phân biệt? Nói như thế chẳng những đối với tâm phân biệt các tiếng, mà cái phân biệt hình dung của Ta nếu rời các sắc tướng cũng không có tánh phân biệt.

      Như vậy cho đến mọi phân biệt đều không có, chẳng phải Sắc, chẳng phải Không, mà nhóm Câu Xá Ly mê lầm cho là Minh Đế, thì rời các pháp duyên cũng không có tánh phân biệt. Như vậy, Tâm Tánh của ông mỗi mỗi đều có chỗ trả về, làm sao làm chủ?

      Thông rằng: Phân biệt âm thanh, phân biệt Sắc, Hương, Vị, Xúc, các Trần đều là bóng dáng phân biệt tiền trần. Tại sao lìa các tiền trần liền chẳng có tự tánh phân biệt? Dù cho diệt hết tất cả Thấy, Nghe, Hay, Biết cho đến phân biệt cũng không còn, ở trong giữ lấy cái Không

      -Không u nhàn, chẳng phải Sắc, chẳng phải Không mà ngoại đạo chấp lấy làm Minh Đế thì cũng mới chỉ là rời cảnh chứ chưa rời pháp, vẫn còn là bóng dáng phân biệt pháp trần.

      Tại sao lại rời pháp duyên thì không có tự tánh phân biệt? Nhờ tiền trần mà có thì rời tiền trần bèn không. Nhờ pháp trần mà có, thì rời pháp trần bèn không có. Cái tánh phân biệt này, mỗi mỗi đều có chỗ trả về, làm sao làm ông chủ? Một cái Động (phân biệt tiền trần), một cái Tĩnh (phân biệt pháp trần) đều thuộc về bóng trong gương: Bóng có chỗ trả về, gương thì chẳng có trả về đâu hết. Một lần đến, một lần đi đều thuộc về khách. Khách có về, chủ không có chỗ về. Không nhận gương mà nhận bóng, không nhận chủ mà nhận làm khách thì Tâm Tánh của ông cũng đồng với đoạn diệt, lấy gì làm Chân Tâm Thường Trụ?

      Tổ Đại Điên thượng đường dạy rằng:

      - Phàm là người học đạo, cần phải biết cái Bổn Tâm của nhà mình. Thường thấy kẻ học đạo đời nay chỉ lấy nhướng mày, nháy mắt, một nói một nín rồi tự ấn khả mà cho là tâm yếu, như vậy thật là chưa rõ.

      Nay ta vì các ông mà nói ra rõ ràng, mỗi người nên nghe lãnh:

      - Chỉ dẹp trừ hết thảy hiện lượng tưởng niệm vọng động, đó tức là Chân Tâm. Cái Tâm này dầu với trần cảnh hay khi giữ vắng lặng, tuyệt không có giao thiệp, dính dáng gì. Tức Tâm là Phật, chẳng đợi tu hành, sửa chữa. Tại sao thế? Ứng cơ tùy chiếu, an nhiên tự dùng. Cùng tột chỗ dùng vốn bất khả đắc. Gọi đó là Diệu Dụng, ngay ấy là Bổn Tâm, phải rất hộ trì, không thể dễ dãi.

      Tổ Đại Điên chỉ ra rõ ràng ông chơn chủ, tiết lộ quá nhiều! Do đây có thể biết là Chơn Tâm cách biệt hẳn với Minh Đế của ngoại đạo.

      Phái Số Luận phân tích vũ trụ gồm hai mươi lăm Đế, trừ Minh Đế là chẳng phải Sắc, chẳng phải Không, chẳng phải Tâm, còn lại đều chẳng ra ngoài Sắc, Không và Tâm.

      Giác Đế Ngã Tâm, năm Tri Căn, năm Tác Nghiệp Căn, Tâm Bình Đẳng Căn cho đến Thần Ngã thuộc về Tâm. Năm Trần, năm Đại thuộc về Sắc. Không Đại thuộc về Không.

      Cái Đế đầu tiên hết gọi là Minh Tánh, suy nghĩ cho là thường tồn. Cái Đế thứ hai mươi lăm gọi là Thần Ngã cũng cho là thường. Thần Ngã suy nghĩ về Thánh cảnh của mình thì Minh Tánh bèn biến đổi thành hai mươi ba Đế còn lại để cho Thần Ngã dùng. Chỗ mà Ngã thọ dụng, thì bị cảnh trói buộc, chẳng được giải thoát. Nếu Ngã chẳng suy nghĩ thì Minh Đế chẳng biến tức không trói buộc, cái Ngã bèn giải thoát. Đây là tông chỉ của phái này.

      Ông Cáo Tử dạy rằng:

      - Chẳng được nơi lời thì chớ cầu nơi Tâm. Chẳng được nơi Tâm, chớ cầu nơi Khí. Rõ là một lối với Minh Đế, có người nói đó là Thiền, thật lầm to!

      Kinh: Ông A Nan thưa:

      - Nếu cái Tâm Tánh của tôi mỗi mỗi đều có chỗ trả về, thì cái Diệu Minh Nguyên Tâm mà Như Lai nói đó sao lại không trả về? Xin Phật thương xót chỉ bảo cho tôi điều ấy.

      Phật bảo Ông A Nan:

      - Hãy lấy cái Kiến Tinh Minh Nguyên của ông thấy tôi đây. Tuy cái Thấy này không phải là cái Minh Tâm Diệu Tinh, nhưng nó như mặt trăng thứ hai, chứ chẳng phải là bóng của mặt trăng (trên mặt nước). Ông nên nghe kỹ, nay Ta chỉ cho ông cái nghĩa không thể trả về.

      Này Ông A Nan, cái đại giảng đường này mở rộng về phương Đông, khi mặt trời lên thì sáng, nửa đêm không trăng, mây mù mờ mịt thì lại tối tăm. Chỗ có các cửa thì thấy thông suốt, chỗ có tường nhà thì thấy ngăn bít. Chỗ phân biệt được thì thấy cảnh sắc duyên. Chỗ trống rỗng toàn là hư không. Khi bụi nổi lên thì cảnh tượng mù mịt. Mưa tạnh trời quang lại thấy trong sạch.

      Này Ông A Nan, ông đều xem rõ các tướng biến hóa ấy. Nay ta trả mỗi thứ về chỗ bản nhân của chúng. Thế nào là Bản Nhân? Ông A Nan, các thứ biến hóa này: Cái sáng trả về cho mặt trời. Vì sao thế? Vì không mặt trời thì không sáng, ánh sáng thuộc về mặt trời, nên trả về cho mặt trời. Cái tối trả về cho đêm không trăng. Thông suốt trả về cho các cửa. Ngăn bít trả về cho tường vách. Sắc duyên trả về cho phân biệt. Trống rỗng trả về cho hư không. Mù mịt trả về cho bụi bặm, trong sáng trả về cho trời tạnh. Tất cả những sự vật gì trong thế gian đều không ra ngoài những loại ấy.

      Còn cái Thấy (Kiến Tinh Minh Tánh) của ông thấy tám thứ kia thì ông định trả về đâu? Tại sao thế? Nếu trả nó về cho cái sáng, thì lúc không sáng chẳng thể thấy tối. Tuy là sáng tối các thứ có sai biệt, còn cái Thấy không có sai biệt.

      Các thứ có thể trả về, tự nhiên chẳng phải là ông, còn cái không trả về được, không phải chính ông thì là ai? Thế mới biết rằng Tâm ông vốn nhiệm mầu, sáng sạch, ông tự mê muội bỏ mất Bổn Tánh mà chịu luân hồi sanh tử, thường bị chìm đắm. Thế nên Như Lai gọi là đáng thương xót!

      Thông rằng: Cái Thấy phân biệt duyên trần với cái Kiến Tinh Minh Nguyên khác nhau ở chỗ Năng, Sở. Cái Kiến Tinh Minh Nguyên đối với cái Minh Tâm Diệu Tinh phân ra ở chỗ Thể, Dụng. Bởi thế, cái Minh Tâm Diệu Tinh như mặt trăng thật, cái Kiến Tinh Minh Nguyên như mặt trăng thứ hai (do đè lên mắt mà thấy), còn cái Thấy phân biệt duyên Trần như bóng mặt trăng trong nước.

      Trong hư không, nói cho cùng chỉ có tám thứ: sáng, tối, thông, bít... tới, lui, nên nói: Không ngoài các thứ ấy. Cũng phảng phất tương tự như Bát Quái: Trong sáng và mù mịt là tượng của Càn Khôn. Ngày sáng, đêm tối là tượng của Khảm, Ly. Thông, bít là tượng của Cấn, Đoài. Sự phân biệt thuộc động, tượng của Chấn. Tánh hư không tựa gió, nên là tượng của Tốn vậy.

      Còn nơi Tâm người thì Thông, Bít, gồm đủ cả Mê, Ngộ.

      Duyên, Sắc, Hư Không, gồm đủ cả Hữu, Vô. Đục, Trong gồm đủ cả Thế Trần và Giác Ngộ.

      Sáng, Tối gồm đủ cả Thánh, Phàm.

      Tất cả đều là cảnh. Cảnh thì có sai biệt, cái Thấy không có sai biệt. Có sai biệt thì có chỗ trả về, còn không sai biệt thì vốn tự bất động. Các thứ có thể trả về là Cảnh, là Vật, chẳng phải là ông.

      Cái: Tự ông, chẳng thể trả về cho vật là cái Thấy, chẳng phải Vật, đó là cái Chơn Kiến Tinh của ông vậy. Có thể trả về gọi là Khách, không trả về đâu được là Chủ. Cái Kiến Tinh Minh Nguyên đã là như vậy, huống gì là cái Chơn Tâm vốn nhiệm mầu, sáng sạch không rơi vào cái Thấy, là: Ông Chủ ở trong Ông Chủ. Ông Chủ trong Ông Chủ là cái căn bản chẳng sanh chẳng diệt, người người đều sẵn đủ, chẳng ở ngoài đến. Chẳng tự mình làm Ông Chủ, lưu lạc làm Khách là cũng bởi không nhận ra mặt trăng thật, mà lại nhận bóng mặt trăng trong nước làm Tự Tâm, làm sao khỏi đắm chìm sanh tử?

      Có vị tăng hỏi Tổ Tào Sơn:

      - Cổ đức nói: Hết cả đại địa độc chỉ có một người này. Chưa biết là người nào?

      Tổ Sơn nói:

      - Chẳng thể có mặt trăng thứ hai.

      Hỏi:

      - Như thế nào là mặt trăng thứ hai?

      Tổ Sơn nói:

      - Cái đó cần lão huynh định lấy!

      Hỏi:

      - Thế sao là mặt trăng thứ nhất?

      Tổ Sơn nói:

      - Nguy!

      Một chữ "Nguy" này đủ thấy Tổ Tào Sơn chẳng dám bỏ mất Tánh Bổn Nhiên mà chịu luân hồi, chỗ tối thân thiết vậy.

      Thầy Báo Từ Văn Toại thường nghiên cứu Thủ Lăng Nghiêm, ra mắt Tổ Pháp Nhãn, kể lại chỗ sinh sống của mình rất phù hợp với ý chỉ của kinh. Tổ Nhãn rằng:

      - Kinh Lăng Nghiêm há chẳng có cái nghĩa: Tám chỗ trả về, ư?

      Sư Toại đáp:

      - Dạ, có.

      Tổ hỏi:

      - Cái sáng trả về cái gì?

      Đáp:

      - Sáng trả về mặt trời.

      Tổ hỏi:

      - Mặt trời trả về cái gì?

      Sư Toại ngẩn ngơ, không đáp được. Từ đó, khâm phục Tổ mà cầu học.

      Thế mới biết cái chuyện Ông Chủ trong Ông Chủ chẳng phải là chỗ mà Chú, Sớ đến được.

      Ngài Đoan Sư Tử tụng rằng:

Giáo pháp Bát Hoàn có đã lâu,
Từ xưa Chư Tổ mỗi phanh phui.
Dầu chi hoàn được không hoàn được,
Ấy cũng sức tôm chẳng khỏi thau.

Dịch:

Bát Hoàn chi giáo thùy lai cửu,
Tự cổ tông sư các phân phẫu.
Trực nhiên hoàn đắc bất hoàn thời,
Dã thị hà khiên bất xuất đẩu.
 

      Kinh: Ông A Nan bạch:

      - Tuy tôi biết Tánh Thấy ấy không thể trả về đâu, nhưng làm sao biết được đó là Chân Tánh của tôi? Phật bảo Ông A Nan:

      - Nay tôi hỏi ông: hiện ông chưa được đạo quả Vô Lậu Thanh Tịnh, nhờ thần lực của Phật mới thấy cõi Sơ Thiền không chướng ngại. Ông A Na Luật thì thấy cõi Diêm Phù Đề như xem quả Am Ma La trong bàn tay. Các vị Bồ Tát thấy trăm ngàn cõi. Mười phương Như Lai thì cùng tột các quốc độ thanh tịnh nhiều như vi trần, không chỗ nào không thấy. Còn chúng sanh thì thấy rõ được không quá gang tấc.

      A Nan, nay tôi cùng ông hãy xem cung điện của Tứ Thiên Vương, chặng giữa xem khắp các loài Thủy, Lục, Không, Hành. Tuy có nhiều hình tượng sáng tối khác nhau, nhưng không có cái gì không phải là tiền trần phân biệt ngăn ngại. Ông hãy ở đó, phân biệt mình, vật. Nay tôi để ông lựa chọn trong sự thấy đó: Cái gì là Ngã Thể (Tự Tánh) của ông, cái gì là hình tướng của vật?

      A Nan, cùng tột sức thấy của ông, từ mặt trời, mặt trăng đều là vật chứ chẳng phải ông, cho đến bảy núi Kim Sơn, xem xét cùng khắp tuy có những thứ ánh sáng nhưng cũng là vật chớ không phải ông. Lần lần xem đến: mây kéo, chim bay, gió động, bụi nổi, cây cối, núi sông, cỏ rác, người vật đều là vật chứ không phải là ông.

      A Nan, các vật xa gần đó tuy sai khác nhau nhưng đồng do cái Thấy (Kiến Tinh) trong sạch của ông trông thấy, thì các vật đó tuy có sai khác mà Tánh Thấy không sai khác. Cái Tinh Diệu Minh này thật là Tánh Thấy của ông.

      Thông rằng: Ban đầu, Ông A Nan hỏi cái Nguyên Tâm Diệu Minh tại sao không trả về. Đức Phật thấy cái Chân Tâm ấy không dấu vết, khó mà chỉ bày nên nương vào cái Kiến Tinh Minh Nguyên mà phương tiện chỉ bày. Cái Kiến Tinh rất gần với Chân Tâm, như mặt trăng thứ hai rất gần với mặt trăng thật. Nhưng cái Thấy này cũng là Vọng, cũng cần phải trả về, chỉ có mặt trăng thật ví dụ cho Chân Tánh là không thể trả về.

      Văn sau có nói: Khi thấy mà có tướng thấy, cái thấy này không phải là cái thấy chân thật. Thì há không phải cái Thấy này cũng có thể trả về hay sao? Ông A Nan tuy biết cái Kiến Tinh không trả về, đã ngộ được cái nghĩa mặt trăng thứ hai, lại hỏi: Làm sao biết được đó là Chân Tánh của tôi? Đó là muốn nghiệm xét cái nghĩa Mặt Trăng Thứ Nhất, cái Tánh không thể trả về này hiện phải có phương tiện nào để khiến ta tự biết, tự tin vậy. Phật vẫn dùng cái Kiến Tinh mà phân tách, chỉ bày Cái Bị Thấy Là Vật, cái Thấy là ông. Vật có sai khác, cái Thấy không sai khác. Không sai khác là Kiến Tinh, cái Thấy.

      Nói: Trông thấy trong sạch, là vì tuy nhờ sắc căn trong sạch là con mắt để thấy bốn Đại, nhưng cũng do Tánh Thể Trong Sạch xưa nay phát khởi, không do tạo tác nên tự mầu đẹp (Diệu) mà sáng soi (Minh), gọi là Tánh Thấy. Cái Thấy (Kiến Tinh) đã là Chân Kiến của ông thì cái Tánh Thấy chẳng phải là Chân Tánh của ông sao ? Cho nên nói: Cái Tinh Diệu Minh này thật là Tánh Thấy của ông.

      Vốn là Tánh thì chỉ có Một. Nhưng cái mức trong sạch của sự Thấy thì chẳng bằng nhau, tức là do thấu cùng cái Tánh hay chẳng thấu cùng cái Tánh mà có sai khác.

      Phật Nhãn thì cùng tột mười phương quốc độ trong sạch của Như Lai nhiều như vi trần, không chỗ nào là không thấy. Pháp Nhãn là con mắt của Chư Bồ Tát thì thấy trăm ngàn thế giới. Huệ Nhãn là như Ông Tu Bồ Đề thấy Pháp Thân Phật. Thiên Nhãn, như Ông A Na Luật thấy cõi Diêm Phù Đề như thấy trái Am Ma La trong bàn tay. Nhục Nhãn, là chúng sanh thì thấy không quá gang tấc. Ông A Nan chưa được thanh tịnh vô lậu, nhưng nhờ thần lực của Phật nên thấy cõi Sơ Thiền, đó là Nhục Nhãn mà được Thiên Nhãn. Chỗ thấy của năm loại Nhãn chẳng đồng, nhưng cái Thấy thì không hai, nên mới nói "Không sai khác". Hẳn là phải đến Phật Nhãn mới thấu cùng các cõi như vi trần, mới tròn đủ cái Dụng của Tánh Thấy.

      Có nhà sư hỏi Tổ Vân Môn:

      - Như thế nào là Tổ Sư Tây lai ý?

      Tổ đáp:

      - Suốt ngày xem núi.

      Ngài Đầu Tử tụng rằng:

Thản nhiên tăng hỏi lão sư yên,
Dường đặng Thiều Dương một câu truyền.
Suốt ngày xem núi, tay tiên lộ,
Đêm khuya vượn hú, nguyệt ngoài hiên.

      Hãy nói "Suốt ngày xem núi, là chỉ cái Thấy hay chỉ Tánh Thấy." Đối cùng "Tổ Sư Tây lai y"ù. Hiểu thế nào đây?

      Ngài Vân Cư Trí nói rằng:

      - Cái Tánh Trong Sạch xưa nay trong lặng, chẳng có một chút động lay, không thuộc Hữu, Vô, lìa ngoài Nắm, Bỏ, Tánh Thể làu làu, vốn tự như nhiên. Thấy rõ ràng như vậy, mới gọi là Thấy Tánh (Kiến Tánh). Tánh tức Phật, Phật tức Tánh nên nói là: Kiến Tánh thành Phật.

      Hỏi:

      - Tánh vốn trong sạch, chẳng thuộc Hữu, Vô sao lại còn có thấy?

      Đáp:

      - Thấy không chỗ thấy.

      Hỏi:

      - Đã không có chỗ thấy, sao lại còn có Tánh?

      Đáp:

      - Kiến Xứ (chỗ thấy) cũng không.

      Hỏi:

      - Như vậy thì khi thấy là ai thấy?

      Đáp:

      - Không người để thấy.

      Hỏi:

      - Rốt cùng thì như thế nào?

      Đáp:

      - Tính toán hư vọng mà cho là Có, liền có năng, sở: Bèn mang tiếng là mê. Theo cái Thấy hư vọng đó sanh chuyện hiểu biết, liền đọa sanh tử. Người thấy biết rõ ràng thì chẳng có vậy. Suốt ngày thấy mà chưa hề thấy. Tìm cầu danh, xứ, thể, tướng bèn chẳng có được. Năng, sở đều dứt tuyệt, gọi là Thấy Tánh.

      Hỏi:

      - Cái Tánh này trải khắp cả thảy nơi chăng?

      Đáp:

      - Không đâu chẳng khắp.

      Hỏi:

      - Phàm phu đủ chăng?

      Đáp:

      - Đã nói là không đâu chẳng khắp thì phàm phu sao lại chẳng đủ?

      Hỏi:

      - Cớ sao Chư Phật, Bồ Tát chẳng bị sanh tử ràng buộc, mà chỉ có phàm phu bị trói cột vào cái khổ này, thì sao lại trải khắp?

      Đáp:

      - Phàm phu ở ngay trong Tánh trong sạch này vọng thấy có năng, có sở. Bèn sa vào sanh tử. Chư Phật, Bồ Tát khéo biết trong Tự Tánh trong sạch nào có hữu, vô nên chẳng lập năng, sở.

      Hỏi:

      - Nếu nói như vậy thì có người hiểu, người chẳng hiểu hay sao?

      Đáp:

      - Cái hiểu còn chẳng thể được, há có người hiểu sao?

      Hỏi:

      - Tột lý như thế nào?

      Đáp:

      - Ta lấy yếu lý mà nói, ông phải biết rằng trong Tánh trong sạch không có hữu, vô, phàm, Thánh; cũng chẳng có người hiểu, người không hiểu. Phàm với Thánh, cả hai chỉ có danh. Nếu theo danh mà khởi sanh hiểu biết liền đọa vào sanh tử. Nếu biết mọi sự đều giả danh, không thật, tức thì không có cái mang danh.

      Ngài lại nói:

      - Đây là chỗ tột rốt ráo: Như cho rằng ta hiểu, kia chẳng hiểu, tức là đại bệnh. Thấy có phàm Thánh, dơ sạch, cũng là đại bệnh. Khởi niệm không có phàm Thánh, lại là bác không có nhân quả. Thấy có cái Tánh trong sạch để có thể trụ dừng, cũng là đại bệnh. Khởi kiến giải chẳng có trụ dừng cũng là đại bệnh. Như vậy, trong Tánh trong sạch, chẳng phá hoại phương tiện ứng dụng mà hưng vận từ bi. Như thế, chỗ đạo tràng hưng vận đó, tức toàn Tánh trong sạch, nên nói là: Thấy Tánh thành Phật.

      Lời dạy trên của Tổ Vân Cư rất gần với câu: Thấy Tánh do lìa tướng Thấy, của kinh nên trích ra đầy đủ.

      Kinh:

      - Nếu cái Thấy là vật thì chắc ông cũng có thể thấy được cái Thấy của Ta. Nếu ông cho rằng khi chúng ta cùng thấy sự vật là ông thấy cái Thấy của Ta, thì khi ta không thấy sao ông không thấy được Chỗ Không Thấy của Ta? Nếu cho là ông thấy được cái không Thấy của Ta, thì cái không Thấy của Ta làm gì có tướng để cho ông thấy? Còn nếu không thấy được Chỗ Không Thấy của Ta thì cái Thấy tự nhiên chẳng phải là vật, sao nó lại chẳng phải là ông?

      Thông rằng: Quả là Đức Phật nêu lên cái ý của Ông A Nan, thế giới như cái lồng đèn trên cây cột, đều có Danh, có Tướng thì Cái Kiến Tinh Minh Nguyên. Là cái vật gì, xin khiến cho tôi được biết?

      Phật bèn gợi ý rằng:

      - Khi ta thấy cái đài hương, thì ông làm sao?

      A Nan nói:

      - Tôi cũng thấy đài hương, tức là thấy chỗ Thấy của Phật.

      Đức Phật nói:

      - Ta thấy cái đài hương thì ông cũng dễ biết, còn khi ta chẳng thấy đài hương, thì ông thế nào?

      A Nan đáp:

      - Tôi cũng không thấy cái đài hương, tức là thấy chỗ chẳng Thấy của Phật. Đức Phật nói:

      - Ông nói rằng khi không Thấy thì tự ông biết. Vậy thì cái chỗ không Thấy của người khác, ông làm sao mà biết được?

      Người xưa đến trong cái Ấy, chỉ khá tự mình biết lấy, với người khác nói chẳng được!

      Chỉ như Thế Tôn nói:

      Khi Ta không thấy, cũng như con linh dương treo sừng, tiếng vang, dấu vết, tin tức đều tuyệt dứt, ông hướng về đâu tìm kiếm?

      Ngài Tuyết Đậu tụng rằng:

Toàn tượng (voi), nguyên trâu mù hết thảy,
Xưa nay gây nghiệp, gọi chung khuôn.
Như nay muốn gặp Hoàng Đầu Lão,
Cõi Phật vi trần tại giữa đường.

      Ngài Tuyết Đậu đưa ra con mắt Giáo Pháp, chỉ tụng thấy Phật. Ngài Thiên Đồng thâm đắc ý kinh, tụng chỉ ngay cái Chân Kiến.

      Tụng rằng:

Biển cả giọt khô, hư không đầy ứ,
Thầy tu lỗ mũi dài, Cổ Phật đầu lưỡi cụt.
Đàn vừa qua chín khúc, thể ngọc một phen đổi,
Ngay đó gặp nhau, ai biết hắn,
Mới tin người ấy chẳng bạn bè.

      Tắc này là cơ duyên của hai lớp công án, hết sức phát huy mà chỉ nói được một nửa!

      Kinh:

      - Lại nữa, nếu cái Thấy là vật thì đang khi ông thấy vật, ông đã thấy vật rồi thì vật cũng phải thấy ông. Thế là Thể và Tánh xen lộn, tức là ông với Ta cùng với cả thế gian không an lập được.

      Ông A Nan, nếu khi ông thấy, đó chính là ông nào có phải Ta, thì cái Tánh Thấy cùng khắp đó chẳng phải là chính ông thì còn là ai? Tại sao lại tự nghi Chân Tánh của mình. Tánh của ông vốn không Chân hay sao mà bám lấy Ta cầu tìm cái thật?

      Thông rằng: Bộ Hiệp Luận nói rằng nghĩa của đoạn kinh này phát sanh từ một câu: Làm sao biết đó là Chân Tánh của tôi? Nên Đức Thế Tôn mới khai thị cái tướng của sự không Thấy để khiến hiểu rõ Chân Tánh mà chẳng nên tìm cầu ở nơi phân biệt.

      Ngài Mã Minh nói:

      - Tất cả Như Lai đều là Pháp Thân, bởi vì không có cái thấy Kia Đây, sai khác, đồng nhau.

      Nên nói rằng:

      - Nếu thấy cái chẳng thấy thì tự nhiên đó không phải là cái tướng không thấy của người kia.

      Nói, Chẳng Phải Người Kia, thì chỉ là Cái Tướng Chẳng Thấy của A Nan đó thôi, mà không phải là Cái Chẳng Thấy của Đức Thế Tôn. Vậy ắt là chỗ không thấy của Thế Tôn thì A Nan không thể thấy được, chỉ có Thế Tôn thấy được.

      Nên nói rằng: Nếu không thấy được chỗ không thấy của Ta. Thì cái thấy của ông chẳng phải là vật.

      Nói Chẳng phải vật. Không phải là cái thấy của Thế Tôn, mà chỉ là cái tướng của Cái Chẳng Thấy Của A Nan.

      Nếu Đức Thế Tôn cũng thấy Cái Thấy Của A Nan và A Nan cũng thấy Cái Thấy Của Thế Tôn. Tức là cái Tánh Thấy trong sạch thành ra cái vật có hình tướng. Nên mới nói: Thể, Tánh lộn xộn chẳng có an lập.

      Cái chỗ Chẳng Thấy, là chỗ căn bản, quyết chẳng thể nào thấy được. Cũng như trồng cây mà hằng này cứ moi rễ lên xem thì cây sống sao được.

      Ngài Phó Đại Sĩ có bài kệ:

Có vật trước trời đất,
Vốn phẳng lặng không hình.
Hay làm chủ muôn tượng,
Chẳng theo bốn mùa tàn.

      Bài này chỉ ra rõ ràng cái Chân Tánh, chẳng phải là chỗ cái thấy đến được. Vậy mới là mặt trăng thứ nhất, chứ chẳng phải riêng cái Kiến Tinh Minh Nguyên mới là không thể thấy được mà thôi đâu.

      Đoạn kinh này ý nghĩa rất vi diệu, không có chỗ nào chẳng phát minh cái Tinh Diệu Minh, thật là cái Tánh Thấy của ông. Sao lại nói: Cái thấy này là ông chứ không phải là vật? Sở dĩ nói: Cái thấy không phải là vật. Vì nếu cái thấy là vật, thì cái thấy của tôi, ông có thể thấy. Nhưng cái thấy của tôi thì hẳn là ông không thể thấy được. Nếu bảo khi ông và tôi cùng thấy là ông thấy cái thấy của tôi, thì khi tôi thấy, ông có thể thấy Cái Thấy Aáy. Còn khi tôi không thấy, thì ông vẫn thấy được chứ tại sao lại không được? Nếu bảo rằng khi tôi thấy, thì thấy Cái Thấy Aáy; khi tôi không thấy thì thấy Cái Chẳng Thấy mà cho đó là thấy chỗ Chẳng Thấy của tôi, thì đã tự mình không thấy chứ sao lại nói là thấy được cái tướng không thấy của tôi? Muốn lấy cái tướng Chẳng Thấy của tôi làm chỗ thấy của ông, rõ ràng đó là cái tướng của thấy mà chẳng phải là cái tướng của không thấy. Cái chỗ Chẳng Thấy đó hẳn nhiên ông không thể thấy được. Khi chỗ chẳng thấy đã không thể thấy, vậy khi cùng thấy cũng chẳng có thể thấy. Thấy cùng Chẳng Thấy đều không thể chỉ ra, thì cái thấy của tôi rõ ràng chẳng phải là vật.

      Cái thấy của tôi đã không phải là vật thì cái thấy của ông rõ ràng cũng không thể là vật. Cái thấy của ông đã chẳng phải vật, tức là không thuộc về vật, tại sao chẳng phải là ông? Đây tức là lấy sự "chẳng thể Thấy" để biện rõ cái chẳng phải là vật vậy. Giả sử có thể thấy được, thì cái thấy cũng là vật thì làm sao làm chủ muôn tượng mà an lập thế gian? Cho nên, có cái Không Hình mới hiện ra hình tướng, có cái Không Phải Vật mới hay biết sự vật.

      Cái thấy của tôi, cái thấy của ông, đã chẳng phải vật thì chẳng có ranh giới giáp nhau, đầy khắp pháp giới, không thiếu hụt, dư thừa chỗ nào. Hữu Tình và Vô Tình đều do cái ấy mà kiến lập, gọi đó là Chân Tánh. Cái Tánh mà chẳng thật là ông, thì cái thấy cũng chẳng thuộc về ông mới phải. Nhưng rõ ràng cái thấy là của ông mà chẳng phải là của tôi, thì cớ sao lại tự nghi nó chẳng chân thật, mà phải bám vào Ta để cầu xin cái Thật? Giả sử ta có thể đem cho ông được, thì chẳng phải là cái Chân Thật của ông vậy.

      Có vị sư hỏi thiền sư Thượng Lam Siêu:

      - Thế nào là việc bổn phận của Thượng Lam?

      Tổ Lam rằng:

      - Chẳng theo ngàn Thánh mượn. Há hướng vạn sự cầu?

      Nhà sư hỏi:

      - Không mượn, không cầu, thì như thế nào?

      Tổ Lam rằng:

      - Chẳng thể cầm nắm. Trong tay Xà Lê đưa ra được ư? Tổ Đơn Hà tụng rằng:

Một phiến Linh Minh vốn diệu viên,
Ở trong không chánh cũng không thiên.
Núi báu, cỏ lành không gốc rễ,
Chẳng đợi Chúa Xuân, sắc tự nhiên.
Nhất phiến Linh Minh bổn diệu viên,
Cá trung phi chánh diệc phi thiên.
Bửu phong thoại thảo vô căn đế,
Bất đải Xuân Công sắc tự tiền.

      Ngộ chỗ này ắt biết Chân Tánh vốn không vật. Không vật thì không hỗn tạp. Không hỗn tạp nên vật và ta đồng nguồn, hồn nhiên đầy đủ. Nếu hướng theo người tìm cầu cho được, đều là chẳng phải.

      Kinh:

      Ông A Nan bạch Phật rằng:

      - Thưa Thế Tôn, nếu cái Tánh Thấy ấy thật là tôi chứ không phải ai khác, thì khi tôi cùng Như Lai xem cung điện quí báu của Tứ Thiên Vương, xem mặt trời, mặt trăng, cái Thấy ấy cùng khắp cõi Ta Bà, khi lui về tịnh xá thì chỉ thấy cảnh vườn chùa, đến khi thanh tâm nơi phòng chái thì chỉ thấy một chái nhà. Thưa Thế Tôn, cái Thấy như thế, Thể của nó xưa nay cùng khắp một cõi. Vậy mà nay ở trong phòng thì chỉ thấy một phòng, thế là cái Thấy rút lại từ lớn thành nhỏ hay tường nhà chia cắt làm cho đứt đoạn? Nay tôi không biết nghĩa đó thế nào, xin Thế Tôn vì tôi từ bi chỉ rõ.

      Phật bảo Ông A Nan:

      - Tất cả mọi thứ trong, ngoài, lớn, nhỏ của thế gian đều thuộc về tiền trần, không nên nói cái Thấy có co, có duỗi. Ví như trong đồ vật hình vuông thì thấy hư không vuông. Ta lại hỏi ông: Cái hư không vuông ở trong đồ vật vuông ấy là nhất định vuông hay không nhất định vuông? Nếu nhất định vuông, thì khi thay cái đồ vật tròn vào lẽ ra hư không không tròn! Nếu không nhất định thì tại trong đồ vật vuông lẽ ra đã không có hư không vuông! Ông nói: Không biết nghĩa ấy do đâu; nghĩa đó như thế, chứ còn do đâu nữa?

      A Nan, nếu muốn vào được cái không vuông, không tròn thì chỉ cần trừ bỏ cái vuông của đồ đạc, chứ cái Thể của hư không thì vốn không vuông. Chẳng nên nói rằng: lại phải trừ cả cái tướng vuông của hư không nữa!

      Lại như lời ông hỏi: Khi vào phòng, rút cái Thấy làm cho nhỏ lại, vậy thì khi ngẩng xem mặt trời, há lại kéo cái Thấy lên bằng mặt trời? Nếu xây tường nhà mà chia cắt cái Thấy làm cho đứt đoạn, thì khi xoi một lỗ nhỏ, sao lại không thấy dấu nối? Nghĩa ấy không đúng vậy!

      Tất cả chúng sanh từ vô thủy đến nay, mê mình mà làm vật, bỏ mất Bản Tâm, bị vật xoay chuyển, cho nên ở trong đó mà thấy lớn thấy nhỏ. Nếu có thể chuyển được vật thì đồng với Như Lai, thân tâm tròn sáng. Đó là Đạo Tràng Bất Động, trên đầu một mảy lông, trùm chứa mười phương quốc độ.

      Thông rằng: Ông A Nan nói, Tánh Thấy có khắp chính là tôi chứ không ai khác. Thì chỗ Thấy của tôi cũng đồng với Phật Nhãn, tại sao khi xem mặt trời, mặt trăng thì khắp cõi Ta Bà, mà nay ở trong nhà thì chỉ đầy một nhà, vậy là cái Thấy này có co duỗi, lớn bé chẳng đồng, sao lại bảo là không sai khác? Đó là không biết rằng có lớn, có bé là do ở tiền trần, chớ chẳng quan hệ gì tới cái Tánh Thấy. Ví như vuông, tròn là do ở đồ vật, nào dính dáng gì đến hư không. Ở trong đồ vật mà xem hư không thì hình như có tướng vuông, tròn. Chỉ dẹp bỏ đồ vật đi, thì hư không ắt chẳng có vuông, tròn nào có thể chỉ ra được. Duyên theo trần mà xét cái Thấy thì hình như có tướng co, duỗi. Chỉ lìa tiền trần, thì Tánh Thấy vốn chẳng có "co duỗi" nào có thể được. Cái Thấy mà xoay chuyển theo tiền trần, cũng như xét hư không mà chẳng ở trong chính thái hư, lại nhìn trong một món đồ.

      Thế nên, ở trong ấy thấy lớn thấy nhỏ, đó là mê mình là vật vậy. Còn nếu chuyển được vật, tức thì tất cả Sắc đều là Phật Sắc, tất cả mọi cái Thấy đều là cái Thấy của Phật. Một phen thân tâm quang đãng, rỗng không thì vật không còn chướng ngại, nên nói là thân tâm tròn sáng. Ở trong cái Viên đó, một tức là tất cả, nơi đầu một mảy lông trùm chứa khắp mười phương quốc độ, lại chẳng đồng với Phật Nhãn sao?

      Có vị tăng hỏi Ngài Huỳnh Bá:

      - Đã nói Tánh tức là Thấy, Thấy tức là Tánh. Nếu như Tánh vốn không chướng ngại, không giới hạn thì sao cách vật chẳng thấy? Lại như trong hư không, gần thì thấy, xa thì không thấy là thế nào? Tổ Huỳnh Bá nói:

      - Đó là ông vọng sanh dị kiến. Nếu cách vật thì nói là không thấy, không có vật ngăn ngại thì nói là thấy, rồi cho là Tánh có cách ngại thì quả là chẳng hiểu gì cả. Tánh chẳng phải Thấy, chẳng phải không Thấy. Pháp cũng chẳng phải Thấy, chẳng phải không Thấy. Như người thấy Tánh thì chỗ nào mà chẳng phải là Bổn Tánh của mình? Nên chi sáu đường, bốn loại, núi sông, đất đai đều là cái Tánh trong sạch sáng suốt của ta. Thế mới nói: Thấy Sắc tức là thấy Tâm. Sắc và Tâm chẳng hai, chỉ vì giữ lấy cái tướng mà khởi sanh Thấy, Nghe, Hay, Biết. Trừ bỏ vật trước mặt mới cho là Thấy, tức là sa vào kiến giải nương theo sự Thấy, Nghe, Hay, Biết của hàng Nhị Thừa. Trong hư không mà gần thì thấy, xa thì chẳng thấy, đó thuộc về ngoại đạo. Rõ ràng là: Đạo chẳng ở trong cũng chẳng ở ngoài, chẳng gần cũng chẳng xa. Quá gần mà không thể thấy, đó là Tánh của muôn sự muôn vật. Quá gần mà còn không thể thấy, huống là nói: Xa nên chẳng thể thấy. Thì đâu có ý nghĩa gì?

      Tổ Kính Thanh hỏi nhà sư:

      - Tiếng gì ngoài cửa vậy?

      Nhà sư rằng:

      - Tiếng giọt mưa.

      Tổ Thanh rằng:

      - Chúng sanh điên đảo, mê mình theo vật.

      Nhà sư hỏi:

      - Hòa Thượng như thế nào?

      Tổ Thanh rằng:

      - Nhuần nhã chẳng lầm lạc mình.

      Nhà sư hỏi:

      - Nhuần nhã chẳng lầm lạc mình, ý chỉ thế nào?

      Tổ Thanh rằng:

      - Lìa thân (xuất thân) còn khá dễ, thoát thể nói khó thay!

      Ngài Tuyết Đậu tụng rằng:

Nhà im, tiếng giọt mưa,
Nhà sư khó đáp lại.
Nếu bảo từng Nhập Lưu,
Như trước, sao chẳng hiểu!
Hiểu, chẳng hiểu?

      Non Nam, núi Bắc chuyển mưa rào.

      Đây khá gọi là khắp pháp giới chẳng từng che dấu vậy.

      Có nhà sư hỏi Tổ Cốc Ẩm Thông:

      - Nếu hay chuyển vật, tức đồng Như Lai. Muôn tượng là vật, làm sao chuyển được?

      Tổ Thông đáp:

      - Ăn cơm rồi, tuyệt không ý trí. Như có ý trí, tức bị vật chuyển vậy.

      Lại có vị sư hỏi Ngài Thiều Quốc sư:

      - Thế nào là Chuyển vật tức đồng Như Lai? Tổ Thiều đáp:

      - Ông gọi cái gì là vật? Nhà sư nói:

      - Như thế tức là đồng với Như Lai?

      Tổ Thiều nói:

      - Đừng làm con giả can mà tru! Suy nghĩ so sánh chuyện đồng với Như Lai, tức xa ngàn dặm, vạn dặm!

      Có nhà sư hỏi Tổ Triệu Châu:

      - Trong mười hai thời dụng tâm thế nào?

      Tổ Châu nói:

      - Ông bị mười hai thời sai sử, lão tăng sai sử được mười hai thời.

      Đó là sự Chuyển Vật chân thật vậy.

      Ngài Bach Vân Đoan tụng rằng:

Nếu hay chuyển vật tức Như Lai,
Xuân ấm hoa rừng chốn chốn khai.
Vẫn có một đôi tay khô đét,
Chưa từng rẻ rúng múa ba đài.

Dịch:

Nhược năng chuyển vật tức Như Lai,
Xuân noãn sơn hoa xứ xứ khai.
Tự hữu nhất song cùng tưởng thủ,
Bất tằng dung dị vũ tam đài.
Ngài Chơn Như Triết tụng rằng:
Nếu hay chuyển vật tức Như Lai,
Cửa mở nơi nơi, thấy Thiện Tài.
Trong ngõ liễu hoa bày nhảy múa,
Say theo chín nẻo, ngủ lâu đài.
Dịch: Nghược năng chuyển vật tức Như Lai,
Xứ xứ môn khai kiến Thiện Tài.
Hoa liễu hạng trung trình vũ hý,
Cửu cù thừa túy ngọa lâu đài.

      Nơi đầu một mảy lông trùm chứa khắp mười phương quốc độ. Với Phật Nhãn, thế giới hiện toàn chân chắc được, còn chúng sanh có thể như vậy không?

      Ông Thứ Sử đất Giang Châu là Lý Bột hỏi Tổ Quy Tông:

      - Trong kinh giáo có nói: Núi Tu Di ngậm chứa hột cải, thì Bột này chẳng nghi. Nhưng nói: Hột cải ngậm chứa núi Tu Di, thì phải chăng là nói dối? Tổ Tông nói:

      - Người ta đồn Thứ Sử đọc vạn quyển sách, có thật không? Đáp:

      - Có vậy. Tổ Tông nói:

      - Rờ từ đầu đến gót chỉ như trái dừa lớn, vậy vạn quyển sách để ở chỗ nào?

      Ông Lý Bột cúi đầu mà thôi.

      Do đây mà suy, tâm lượng của chúng sanh cùng với Như Lai nào có sai khác!

Nguyện đem công đức lành, Hồi hướng cho tất cả. Chúng con với chúng sanh, Đều chứng thành Phật quả.